Archive for August, 2012

Shashamane needs your support NOW!

Tuesday, August 14th, 2012

Source

Shashamane (or Shashemene, ሻሸመኔ) is a town and a separate woreda in central Ethiopia. It is located in the Mirab Arsi Zoneof the Oromia Region. The city lies on the Trans-African Highway 4 Cairo-Cape Town, about 150 miles (240 km) from the capital of Addis Ababa. It has a latitude of 7° 12′ north and a longitude of 38° 36′ east.

In 1948 Emperor Haile Selassie I donated 500 acres (2.0 km2) of his private land to allow members of the Rastafari movementEthiopian World Federation (EWF) officers and members and other settlers from Jamaica and other parts of the Caribbean to go to Africa. The return would be under the auspices of the EWF, founded in 1937 by the Emperor’s special emissary to Black America, Melaku E. Bayen[2]. The official letter confirming the “land grant” of 1948 was submitted to the members and executives of the Ethiopian World Federation in 1955 [3]. Following up on this, the first West Indian family and Federation members from Montserrat were Mr. James Piper and his wife Helen who arrived that same year as the first land grant administrators, returning to make a permanent settlement in 1955 on behalf of the Federation.[4]

When Haile Selassie I was deposed in 1974 the new government of Mengistu Haile Mariam confiscated all but 11 hectares.

In January 2005 there were reports in the media that Bob Marley‘s remains were to be exhumed and then reburied at Shashamane. His wife Rita Marley described Ethiopia as his spiritual home, provoking controversy in Jamaica, where his remains lie.

At the beginning of the following month, thousands of fans gathered in Shashamane for a month of celebrations for what would have been Marley’s 60th birthday. Until 2005 his birthday celebrations were always held in Jamaica. These recent events brought Shashamane to wider prominence throughout the world.

The Rastafarian settlement in Shashamane was recently reported to exceed two hundred individuals.[14] In January 2007 it organized an exhibition and a bazaar in the city. It was also reported recently prior to the Ethiopian Millennium that various pro-Ethiopian World Federation groups, consisting of indigenous Ethiopians and Rastafarians, have given support to one of many five year plans proposed for sustainable development of Shashamene, Ethiopia.[15]

DEVELOPMENT FOUNDATION WEBSITE

DONATE NOW

Notes

  1. ^ 2007 Population and Housing Census of Ethiopia: Results for Oromia Region, Vol. 1, Tables 2.1, 2.5, 3.4 (accessed 13 January 2012)
  2. ^ by Ayele Bekerie, Tadias Magazine
  3. ^ by Ras Nathaniel
  4. ^ “Dr. Melaku E. Bayen: Ethiopian Emissary to Black America”. Ethiopian World Federation. Archived from the original on 2008-12-07. Retrieved 2011-09-13.

     14. ^ Jamaican Rastafarian Development Community website
     15 .^ - Ethiopian World Federation Ethiopian Millennium website

World Peace (Vishantie Sewpaul) speaks of social development needs of Africa

Tuesday, August 14th, 2012

One love to the respected great woman! True expression of Jah love / human care

South African social developmet in Guardian

Vishantie CV Word

SWSD 2012

Socijalna zaštita i briga o starima

Monday, August 13th, 2012

 SOCIJALNA ZAŠTITA I BRIGA O STARIMA[1]

                                       Branislava Knežić

                    Institut za kriminološka i  sociološka istraživanja

                                        Vojin Vidanović

                              Fakultet političkih nauka, Beograd

Abstrakt

Sve duži životni vek i penzionerski staž određuju  položaj starih osoba u savremenim društvima. Daleko smo od uslova u kojima bi svi, bez obzira na dob, pol, obrazovanje i mesto stanovanja mogli da provedu život u sigurnosti. Živimo u vremenu političkih i ekonomskih kriza i promena  u kojima postoje kategorije stanovništva, pogotovo ostareli, koji su ugroženi, osiromašeni, bolesni, usamljeni, ranjivi i ne mogu bez pomoći porodice i društvenih institucija  da dočekaju dostojanstven kraj. Iako je, kod nas, staranje o starima, u velikoj meri, svedeno na porodicu i ima međugeneracijski karakter sve češće porodica nije u stanju da sama snosi teret te brige.A mnogi žive sami ili u staračkim domaćinstvima, mlađi su poslednjih dvadesetak godina napuštali zemlju i roditelje u potrazi za boljim životom. Kroz Zakonska rešenja i Strategije o starima i u Srbiji se pokušava, preko institucionalnih i vaninstitucionalnih oblika zaštite, pomoći ljudima tzv. trećeg životnog doba.

        U tekstu su prikazani oblici brige o starima sa naglaskom za efikasnijim vaninstitucionalnim službama pomoći i podrške procesu integracije starih u društvo. Institucionalnu zaštitu trebalo bi shvatiti kao poslednju meru za one kojima je potrebna stalna zdravstvena nega i pomoć.Stoga problemi starosti postaju značajna društvena pojava koja zaokuplja naučnu i stručnu pažnju gerontologa, gerijatara, sociologa, socijalnih radnika, kriminologa, psihologa i dr.

Ključne reči: stari, briga o starima,  strategija razvoja, vaninstitucionalna i institucionalna zaštita, decentralizacija socijalne zaštite

Demografske promene i starenje

Prema svim statističkim podacima, Srbija se suočava sa ozbiljnim demografskim problemima. Kao i u većini evropskih zemalja u Srbiji je već nekoliko decenija nivo rađanja nedovoljan za prostu reprodukciju stanovništva, što uzrokuje depopulaciju i naglašeno demografsko starenje. Broj živorođenih je 2009. bio čak za 33,7 hiljada lica manji od broja umrlih a 2009. godina je samnaesta godina zaredom kako se kod nas beleži negativan prirodani priraštaj. Relativno posmatrano, na hiljadu stanovnika, stopa prirodnog priraštaja iznosila je -4,6%. To je niža vrednost stope od najnižih registrovanih u zemljama EU. Prirodni priraštaj je bio negativan i u centralnoj Srbiji je iznosio -24 hiljade (-4,4%) a u  Vojvodini vrednost pokazatelja je bila -9,7 hiljada (-5,0%).

U 2008. 2009. kao i 2010. godini ponovo je zabeleženo minimalno povećanje broja rađanja, i apsolutno i relativno posmatrano. I pored toga, sa prosečnim brojem dece od 1,44 po ženi se ne obezbeđuje ni 30% proste zamene generacija. Broj umrlih je godišnje približno 30 000 lica veći od broja živorođene dece.

Istraživanja populacione politike pokazuju da demografsko stanje u Srbiji poslednjih decenija karakteriše tkz. “populaciona recesija” odnosno smanjenje ukupnog fertiliteta (uz povećani mortalitet) što je osnovna mera obnavljanja stanovništva. Srbija se već nekoliko decenija nalazi ispod reproduktivno graničnog nivoa od 2,1 deteta po ženi, jer se stopom od 2,0 obezbeđuje prosta reprodukcija (obnavljanje) stanovništva, a tek viša stopa donosi populacioni rast. Sa današnjom stopom fertiliteta Srbija dostiže gotovo najnižu vrednost i spada u grupu zemalja koje nisu obezbedile ni prostu reprodukciju stanovništva. Kada se u obzir uzme i broj umrlih (mortalitet) ukupan prirodni priraštaj u Srbiji je već preko decenije negativan.

Tabela  1: Pokazatelji prirodnog kretanja stanovništva na teritoriji Srbije

Godina Živorođeni Umrli Prirodni priraštaj
1991

11,9

11,7

0,2

1999

9,60

13,5

-3,9

2002

10,5

13,2

-2,7

2004

10,5

14,0

-3,5

2007

9,20

13,9

-4,7

2008

9,19

13,86

-4,6

2009

9,60

14,2

-4,6

Izvor: Statistički godišnjak Srbije

Upozoravajuće je stanje u Vojvodini gde je o svih sedam okruga imalo negativan prirodni priraštaj, dok su u Centralnoj Srbiji od 17 okruga samo 2 imala pozitivan prirodni priraštaj (Raški i Pčinjski okrug).

U centralnoj Srbiji od 116 opština, negativan prirodni priraštaj ima 111 opština (96%) a depopulacioni rekord drži Zaječarski okrug (pad broja stanovnika od -12,8%) što je posledica starosne strukture ovog okruga (okrug je prvi po prosečnoj starosti stanovništva od 45 godina), dok najvišu pozitivnu stopu prirodnog priraštaja ima Raški okrug sa 2,8%. Na vrhu lestvice po visini stope prirodnog priraštaja je Preševo (13%) dok je na dnu Crna trava sa -26,4%.

Iako je smanjenje fertiliteta specifičnost savremih razvijenih zemalja i prisutno je u Evropi, ovakvom stanju doprinela su migraciona kretanja u Srbiji tokom 90-tih godina 20. veka, a naročito odlazak mladog i obrazovanog stanovništva (procene su da je otišlo preko 400 000 mladih), sa jedne strane, dok se sa druge suočava sa naporom da zadovolji potrebe stanovništva koje je u Srbijiu izbeglo ili interno raseljeno.

Sličan trend evropskim je da  je došlo do produženja životnog veka ljudi godine (1991. g. 69,7 M i 74,8 Ž  dok je 2009. 71,1 M i 76,4 Ž) što takođe omogućava projekciju povećanja broja starih stanovnika.

Starenje stanovništva sa aspekta medicinskog, društvenog i ekonomskog napretka jeste jedna vrsta pobede. Međutim, starenje donosi i izazove za postojeće sisteme socijalne podrške i utiče gotovo na sve oblasti života..Savremena socijalna politika i socijalni razvoj, kao jedan od svojih prioriteta neizbežno uključuje i problem vođenja populacione politike. Ovaj, u savremenom svetu nesumnjivo važan problem, u najširem smislu obuhvata ne samo brigu o rađanju dece i opstanku porodice, već značajno utiče i na stvaranje ljudskih resursa bez kojih se ne mogu ostvarivati najvažniji ekonomski i drugi razvojni ciljevi, među kojima su socijalni elementi veoma značajni.

Dugoročna populaciona politika mora imati za cilj, pre svega, podizanje nivoa fertiliteta u odnosu na natalitet. Međutim, prema aktuelnim trendovima, projekcije RZS-a pokazuju da će ukupan broj stanovnika Srbije znatno opasti do 2032. god. i to ispod nivoa od 7 milona stanovnika. Statististički posmatrano, broj stanovnika Srbije se već duže vreme nalazi u opadanju, od 1997. godine.

Tabela 3: Broj stanovnika Srbije, 1991, 1997, 2002, 2007 i 2011.

Godina

1991

1997

2002

2007

2011

Broj stanovnika

7576837

7598538

7498001

7381579

7120666

Izvor:RZS, podaci za 2011 prema preliminarnim rezultatima

Iz navedenih podataka može se zaključiti da se broj stanovnika Srbije od 1991. do 2011. smanjio za 456 171. Uporedni statistički podaci za poslednjih 10 godina pokazuju da je skoro svaka generacija koja se rađa manja od prethodne. U navedenom kontekstu značajno je da se smanjio broj žena u fertilnom periodu, pomerila granica rađanja i rađa se sve manji broj dece . Na osnovu navedenih podataka Republički zavod za statistiku napravio je statističku projekciju kretanja broja stanovnika do 2032. godine koja predviđa da će stanovništvo Srbije biti manje od 7 miliona.

Iz navedenih prognoza treba redefinisati populacionu politiku što će omogućiti uslove za demografski rast i ekonomski oporavak. U  Srbiji se   primenjuju dve direktne mere populacione politike za podsticanje rađanja. To su roditeljski dodatak koji se isplaćuje za prvo, drugo, treće i četvrto dete u porodici i puna naknada zarade zaposlenoj majci za vreme porodiljskog odsustva u trajanju od godinu dana. Odgovor na probleme demografskog razvoja zasniva se i na više usvojenih dokumenata strateškog tipa vezanih za politiku prema fertilitetu, mortalitetu, migracijama i populacionom starenju. Njihovo usvajanje, međutim, predstavlja tek prvi korak jer je sprovođenje odloženo zbog suočavanja sa ekonomskom krizom, nezaposlenošću i osiromašenjem. Sve navedeno ukazuje na logičnu posledicu pada broja stanovnika Srbije što pokazuju i prelimirani rezultati popisa iz 2011. godine po kojima nas je za oko 5% manje u odnosu na prethodni popis.

U  uslovima, kada je šestina stanovništva stara 65 i više godina, smanjuje se i udeo radno aktivnog stanovništva  a  povećava potreba za brigom o starijem stanovništvu, posebno u područijima „demografskog pražnjenja“ i nestajanja naselja. U Srbiji je više od 1,250 miliona lica staro  65 i više godina što je 17% u ukupnoj populaciji. Proces starenja stanovništva se kod nas odvijao sa vrha starosne piramide (povećanje udela starih) i od baze starosne piramide (smanjenje udela mladih). Rezultat je da je danas gotovo izjednačen broj stanovnika mlađih od 15 godina i broj stanovnika starijih od 65 godina.

Jedan od najpouzdanijih analitičkih pokazatelja starosne strukture stanovništva je izražen preko odnosa starog i mladog stanovništva – indeksa starenja. Ukoliko indeks starenja premaši vrednost 40 (40 starih na 100 mladih stanovnika) govorimo o staroj populaciji. U Srbiji je ovaj indeks već nekoliko decenija iznad granične vrednosti, sa tendencijom daljeg rasta. Demografske projekcije za narednih nekoliko decenija predviđaju stalan i  intenztivan proces starenja populacije. Broj starih lica iznad 65 godina povećaće se za 1/3 a njihovo učešće u ukupnom stanovništvu dostićiće 27,5%.

Povećanje obima staračkog, uglavnom ekonomski neaktivnog stanovništva, neminovno prouzrokuje povećanje lične i javne potrošnje, pre svega u domenu izdvajanja sredstava za zdravstveno, socijalno i penzijsko osiguranje.

Prema  demografskim procenama doći će daljeg produženja prosečnog ljudskog veka, što će dovesti do značajnijeg uvećanja broja starih lica, koja imaju 80 i više godina. Znatan broj starijih osoba će zbog iznemoglosti, bolesti i invalidnosti biti upućeno i primorano na korišćenje odgovarajućih usluga socijalne, zdravstvene zaštite i drugih usluga, uključujući i obezbeđivanje nekih osnovnih životnih uslova. Pomenute procene zahtevaju dalji razvoj pojedinih sistema socijalnog obezbeđenja stanovništva i ubrzano prilagođavanje specifičnostima životnih uslova i potreba koje se javljaju u starosti.

Strateški pristup problemu starenja

Demografske projekcije o starenju stanovništva u budućnosti kao i ograničeni resursi društvene zajednice nameću potrebu zanovim strateškim pristupomu praksi, kojim će se vratiti prvobitna, suštinska uloga i značaj ne samo porodice u podršci njenim starijim članovima, već i veća uloga socijalne zajednice, posebno u razvoju međugeneracijske solidarnosti. Svedoci smo neprilika življenja u kojima se afirmiše individualizam, borba za prestižom i sticanje materijalnog bogatstva. Pored toga, sa razvojem usluga socijalne i zdravstvene zaštite javile su se i tendencije pomeranja odgovornosti za brigu o starijima sa porodice na zajednicu. Uz to, ekonomske migracije dovode i do intenzivnijeg starenja porodica, posebno u ruralnim oblastima, ali i u pojedinim širim, ekonomski manje razvijenim područjima  Srbije. Staračka domaćinstva postaju ranjiva grupa, koja iziskuje više pažnje u kreiranju programa podrške porodici i poštovanje značajnih razlika ekonomske prirode, ali i kulturoloških, etničkih i drugih specifičnosti.

Društvena zajednica se u meri postojećih resursa i prakse angažuje u podršci porodici posredno – kroz različite oblike obezbeđivanja usluga starijim licima, pogotovo, materijalne. Zaštićena su prava starijih lica, koja nisu u stanju da obezbede sebi uslove za život, odnosno, nemaju srodnike koji su u obavezi da se o njima staraju. Međutim, nije dovoljno istaknuta, definisana, a ni razvijena, podrška porodicama koje brinu o svojim starijim, a posebno, zavisnim članovima.

Polazeći od činjenice da se prema demografskim podacima Srbija svrstava u najstarija društva u Evropi i svetu, neophodno je uvođenje prioritetnog strateškog pravca akcije, koji se odnosi na zahteve da se kvalitetno, drugačije, svestranije i angažovanije pristupa pitanjima starenja stanovništva.

Savremeni pristup starenju predviđa aktivnosti  koje treba da povežu program ekonomskog, privrednog, kulturnog, socijalnog i urbanog razvoja na nivou lokalne samouprave i na republičkom nivou.

Strategija o starenju (2006: 38-43) predviđa i obezbeđivanje intenzivnijeg i bržeg razvoja mreže servisa i usluga socijalne i zdravstvene zaštite na lokalnom nivou uz unapređivanje kvaliteta pruženih usluga, veću dostupnost usluga porodicama koje brinu o ostarelim i zavisnim članovima, kao i starijim licima koja žive sama (staračka i samačka domaćinstva); razvijanje mreže usluga kućnog lečenja i nege, različite usluge socijalne zaštite, a posebno usluge dnevnog boravka i pomoći u kući.

U smislu povećanja broja i poboljšanja kvaliteta usluga za stare  angažuju se vladine i nevladine organizacije u obezbeđivanju koordinacije i intenzivnije saradnje između različitih sistema zaštite u javnom sektoru, usluga neprofitnog sektora, usluga privatnog sektora, porodice, odnosno, srodnika, prijatelja, suseda, u organizovanju i pružanju usluga starijim i obolelim starijim licima.

Radi obezbeđenja sigurnijih uslova za život starih neophodno je i unapređenje naučnih istraživanja radi praćenja trenda starenja stanovništva i sadržaja i oblika implementacije različitih dostignuća. Zato je neophodno:

  • praćenja i implementacija ostvarivanja naučnog uvida realizacijom više istraživačkih projekata o nedovoljno istraženim problemima:

a)      o oblicima diskriminacije, zanemarivanja i porodičnog nasilja u populaciji starijih lica;

b)      o pitanjima socijalne uključenosti, odnosno, specifičnostima života starijih lica, posebno ranjivih grupacija – siromašnim porodicama starijih lica, starijim ženama, starijim invalidnim licima, starijim pripadnicima etničkih manjina, uključujući i specifičnosti života starijih lica u određenim područjima Republike – veliki gradovi, seoska, planinska, nerazvijena područja i slično;

  • Uspostavljanje kontinuiteta naučnih i stručnih aktivnosti praćenjem i evaluativnim istraživanjima, s ciljem vrednovanja mera nacionalne i lokalne politike kroz ostvarivanje Strategije o starenju, ispitivanja nivoa i efekata primene određenih zakonskih propisa, odnosno, efekata preduzetih mera u pojedinim određenim delatnostima javnog, nevladinog i neprofitnog i privatnog sektora; u tom kontekstu, uspostavljanje kontinuirane saradnje, podrške i razmene iskustava sa referentnim međunarodnim organizacijama i institucijama u sistemu Ujedinjenih Nacija, naučnim i drugim međunarodnim organizacijama i državama. Ovde treba napomenuti da uprkos prihvaćenoj koncepciji doživotnog obrazovanja, rezultati ostvareni u praksi pokazuju da nije postignut značajniji napredak. Ekonomski interes je  obrazovanje u prihvaćenom konceptu „planirao“ samo za polaznike srednjih godina  kao i za neke programe obrazovanja deficitarnih zanimanja. Zanemaruje se činjenica da u proces doživotnog obrazovanja moraju biti uključene starije osobe, odnosno da permanentnog učenja i obrazovanja nema bez obrazovanja starijih lica.
  • Promociju, podršku i podržavanje naučnog i stručnog pristupa kao odgovora na izazove starenja; specijalizacije, edukacije zaposlenih i obuke namenjene starijim licima, s ciljem da se popularisanjem znanja i promenom negativnih stavova o starenju i starosti obezbedi adekvatan doprinos u ostvarivanju ciljeva socijalog razvoja;
  • Uspostavljanje kontinuirane saradnje, podrške i razmene iskustava sa referentnim međunarodnim organizacijama i institucijama doprineće unapređenju uslova za razvoj brige o starima, posebno onim koji su socijalno i humanitarno ugroženi.(Strategija, isto:43-44)

Usluge institucionalne i vainstitucionalne zaštite razvijene su prvenstveno  u većim gradovima i razvijenim sredinama, pa poseban problem predstavlja teritorijalna neujednačenost pružanja ovih usluga. Osnove za promenu ovakvog stanja predstavlja ideja deinstitucionalizacije i decentralizacije usluga socijalne zaštite, sa ciljem razvoja usluga za stare u lokalnoj zajedici. Položaj i stanje usamljenih samačkih i staračkih domaćinstava u napuštenim i opustošenim selima i naseljima je problem koji ne može da se dalje odlaže. Bojimo se da mnogi stari za ta bolja vremena nemaju vremena.

U merama za jačanje socijalne zaštite starih lica Strategija za smanjenje   siromaštva(2003: 113-114) ističe se  potreba za deinstitucionalizacijom  pomoći u kući i u lokalnoj zajednici.  Oblici takve pomoći mogu biti različiti:

  • dnevni centri, koji nude podršku starim građanima dok su članovi njihovih porodica na poslu;
  • dnevni rehabilitacioni centri,  u kojima se pruža pomoć onima koji su napustili bolnice,  a kojima je potrebno unapređenje funkcionalnih sposobnosti;
  • lična pomoć u kući,  koja obuhvata ishranu,  ličnu higijenu,  pranje odeće i čišćenje kuće, prevoz i slično
  • medicinska pomoć u kući, namenjena bolesnim starim ljudima itd.

Prema Strategiji  i iskustvima decentralizovanih sistema socijalne zaštite, ovi i srodni oblici pružanja usluga imaju dve bitne prednosti u odnosu na smeštaj u institucije:  stari ljudi ih preferiraju,  jer tako ostaju u svojoj sredini,  i jeftiniji su.

Važan strateški cilj Nacionalne strategije o starenju je unapređenje integracije starijih ljudipodsticanjem razvoja međugeneracijskih odnosa i ohrabrivanjem njihovog aktivnog uključivanja u zajednicu. Naročito su vidljive aktivnosti obezbeđivanja učešća svih starosnih struktura u kreiranju politike u lokalnoj zajednici u oblastima rada, obrazovanja, stanovanja, transporta, zaštite životne sredine, zdravstvene zaštite, socijalne zaštite i slobodnog vremena kao i podsticanje organizovanja volonterskog rada u kome bi zajednički radili mlađi i stariji pomažući jedni drugima.

Podsticanje integracije starih u društvomoguće jekroz:

  • informisanje starih (kampanje u medijima, specijalizovane emisije, brošure, novinske članke i živa reč posebno za starija lica koja žive u samačkim domaćinstvima) o njihovim pravima i načinima njihovog ostvarivanja u oblasti penzijsko invalidskog osiguranja, socijalne zaštite i drugim oblastima sa ciljem sprečavanja njihove diskriminacije;
  • bogaćenje školskih programa sadržijama koji će obrazovati mlade o specifičnostima starosti, resursima starijih lica i njihovim specifičnim potrebama;
  • obezbeđivanje učešća starijih lica u donošenju odluka kroz učešće u procesu odlučivanja u odgovarajućim organima i telima;
  • promocija i podsticanje samoorganizovanja starijih lica sa ciljem da se kroz ove aktivnosti unapređuju različiti vidovi samopomoći, samozaštite i samopotvrđivanja u starosti (Strategija, isto:5-9)

Uz ciljanu pomoć siromašnim starim osobama i podršku socijalnoj integraciji, decentralizacija je jedan od važnih ciljeva reforme sistema socijalne zaštite. Ideja je da  centralna vlast prenese značajan deo svojih ovlašćenja na niže regionalne i lokalne organe vlasti u sferama planiranja, upravljanja i odlučivanja. Smatra se da centralizovani sistem socijalne zaštite prate problemi poput nedovoljne efikasnosti, sporosti promena, odsustva inovativnosti, nedostatak osetljivosti na promene u okruženju itd. Osnovni cilj decentralizacije socijalnih službi je da se odgovori na nove probleme i krizu socijalne države, koja se vidi u birokratizaciji i neprilagođenosti socijalnih službi i socijalno zaštitnih mera potrebama građana. Dobra zamisao je  da se potrebe zadovoljavaju i problemi rešavaju tamo gde i neposredno nastaju – u lokalnom okruženju. Decentralizacija dobija pravi smisao ako je praćena saradnjom sa privatnim sektorom, neprofitnim organizacijama, dobrovoljnim grupama i pojedincima u lokalnoj sredini. Na republičkom nivou se može organizovati samo pružanje jednog, manjeg broja, visokospecijalizovanih usluga. Bez obzira na kom nivou se usluga organizuje, lokalna samouprava iz svojih sredstava trebalo bi da  finansira potrebe svojih građana.

Decentralizacija socijalne zaštite predviđena je i Strategijom razvoja socijalne zaštite (2005:10-11) na  nivou:

  •  nadležnosti i sredstava na lokalni nivo i
  • razvijanjem mehanizama za učešće građana i korisnika u odlučivanju o sredstvima i načinima za zadovoljavanje potreba.

Pored decentralizacije, strateške pravce razvoja socijalne zaštite predstavljaju i izgradnja nove politike i zakonodavne aktivnosti, obezbeđivanje efikasnijih materijalnih usluga, obezbeđivanje kvalitetnih usluga u socijalnoj zaštiti i jačanje profesionalnih kapaciteta zaposlenih.

Zakonski okvir

Prema preporukama OUN neophodno je uvođenje dimenzije starih u sve zakonske dokumente. Zakonski okvir je  usklađen sa prethodno pomenutim Strateškim pravcima i  dat je usvajanjem novog Zakona o socijalnoj zaštiti 2011. godine.

Zakon  je predviđa:

  • saradnju sa lokalnom zajednicom, drugim državnim institucijama, nevladinim i privatnim sektorom u formi sporazuma o saradnji;
  • daje ovlašćenja institucijama lokalne samouprave da mogu osnivati institucije socijalne zaštite;
  • omogućava da delatnosti u socijalnoj zaštiti ili pojedine usluge mogu vršiti u skladu sa zakonom udruženja, privredna društva odnosno uvodi druge subjekte u socijalnu zaštitu kao pružaoce usluga;
  • uvodi načela nediskriminacije, najmanje restriktivnog okruženja, celovitosti zaštite u odnosu na životno doba;
  • jasno definiše kategoriju dnevnih usluga u zajednici (dnevni boravak, pomoć u kući, svratište i druge usluge koje podržavaju boravak korisnika u porodici i neposrednom okruženju), kao i usluge podrške za samostalan život. U skladu sa Zakonom, dnevne usluge obezbeđuje jedinica lokalne samouprave a usluge za samostalan život takođe lokalna samouprava, ako Zakonom nije predviđeno drugačije. Usluge smeštaja u institucije ostaju na budžetu R. Srbije,
  • predviđa javnu nabavku usluga u socijalnoj zaštiti u kojoj ravnopravnu učestvuju svi licencirani pružaoci usluga i
  • propisuju se opšti uslovi za usluge i institucije, utvrđuju se poslovi Zavoda za socijalnu zaštitu, osniva Komora socijalne zaštite, utvrđuje rad inspekcije i proces licenciranja pružalaca usluga i akreditacije programa, definišu usluge koje se finansiraju iz budžeta i način utvrđivanja cena usluga, uz učešće korisnika ili srodnika prema jasnim kriterijumima;

Dakle, kao najčešći očekivani pozitivni efekti i inovacije Zakona navode se:

  • veće materijalne nadoknade dobijaju višečlana domaćinstva, zatim ona u kojima su svi članovi nesposobni za rad, kao i samohrani roditelji, jednostavnije procedure koje omogućavaju i veći obuhvat građana merama materijalne pomoći;
  • razvoj usluga socijalne zaštite na lokalnom nivou gde će opštine i gradovi dobijaće posebna sredstva iz budžeta za otvaranje dnevnog boravka za decu sa smetnjama u razvoju, domova za stare i razvoj usluga pomoći u kući;
  • mogućnost da ustanove socijalne zaštite moći da otvore i privatna lica, uz prethodno licenciranje i redovnu kontrolu kvaliteta usluga;
  • podsticanje hraniteljstva kako bi što više dece bez roditeljskog staranja napustilo institucije i
  • Zakon uvodi nove grupe korisnika koje su u praksi socijalne zaštite do sada bile nedovoljno prepoznate, kao što su žrtve nasilja u porodici, zlostavljanja zanemarivanja i samozanemarivanja, kao i trgovine ljudima. (Zakon o soc. Zaštiti, 2011:4-66).

Treba istaći da se Zakonom uvodi ravnopravnost ponuđača socijalnih usluga, jača javno-privatno parnerstvo i partnerstvo sa nevladinim sektorom, i uvodi veća odgovornost nevladinih organizacija. Značaj novog zakona će biti veliki, ali će se njegov uticaj osetiti tek kada svi podzakonski akti, pravilnici i procedure urede materiju i stupe na snagu. Sve predviđene zakonske promene teško je ostvariti u ekonomskoj krizi i u situaciji u kojoj se 90% usluga socijalne zaštite obezbeđuje iz budžeta.

Kao i drugim oblastima, i na ovom polju, proći će vreme dok se ne stvore uslovi za  funkcionisanje Zakona i osete vidni efekti za stariju populaciju.

 

 Institucionalna i vaninstucionalna zaštita starih u praksi

 

Pored razvijene institucionalne zaštite starih u koje spadaju:  centri za socijalni rad, ustanove za smeštaj korisnika, ustanove za dnevni boravak i pomoć u kući, zravstvene ustanove i službe i humanitarne organizacije značajan oblik podrške dostojanstvenom starenju predstavljaju i vaninstitucionalni vidovi podrške starima. Institucionalna zaštita ima dugu tradiciju i utemeljenje u mreži institucija, socijalne zaštite i centri za socijalni rad imaju izuzetno odgovornu, složenu i značajnu ulogu u institucionalnom i vanistitucionalnom sistemu socijalne zaštite. Centri predstavljaju bazičnu osnovu  socijalne zaštite (domovi za stare i penzionere i stacionari za osobe koje zahtevaju dugotrajnu negu i zbrinjavanje imaju veliku ulogu u okviru institucionalne zaštite a kućna nega i pomoć u kući i klubovi za stara lica u okviru vaninstitucionalne. Vaninstitucionalni oblici pružaju socijalnu integraciju starih, razvijaju međusobnu solidarnost i samopomoć u prirodnoj sredini starih, koji ne menjajući svoj dom i lokalnu sredinu uz pomoć i podršku žive kvalitetnije.

Za razliku od ovakvih modela podrške u prirodnom okruženju, obuhvat institucionalnim uslovima društvene pomoći starijima opravdani su kada su njihove potrebe za zbrinjavanjem takve da se ne mogu zadovoljiti u lokalnoj zajednici (starenje ili lečenje, zdravstvena nega) i tada u takvim uslovima provode veći deo dana u dužem periodu. Pored usluga materijalne prirode  (novčani pomoć ili potrebna materijalna dobra – lekovi, zimnica, odeća, obuća) savremeni vaninstitucionalni oblici podrške zasnivaju se na direktnim uslugama podrške socijalne i zdravstvene zaštite u vidu pomoći u kući i organizaciji socijalnog života (klubovi za stare). Važno je naglasiti da sve veću ulogu u vaninstitucionalnim uslugama imaju udruženja nevladinog sektora – humanitarna i verska udruženja čiji korisnici su najsiromašnije i socijalno izolovane stare osobe.

Strategija za smanjenje siromaštva pokazala je da više od 14% starijih od 65 godina ima potrebe za materijalnom podrškom.

Tabela 4: Siromaštvo starih lica prema tipu siromaštva

Tip domaćinstva Stopa siromaštva
Staračko jednočlano domaćinstvo 13,7
Staračko dvočlano domaćinstvo 16,9
Mešovito domaćinstvo 13,8
Prosek 14,1

Izvor: Strategija za smanjenje siromaštva (2003) strana 111, AŽS

Prema publikaciji organizacije „Snaga prijateljstva – Amity“ organizacije civilnog društva daju veliki doprinos u obezbeđivanju mogućnosti starijim ljudima da stare sigurnije i dostojanstvenije, kao i da učestvuju u socijalnom i  ekonomskom razvoju društva. Samo u oko osam penzionerskih organizacija, članica klastera/koalicije, okupljeno je više od 400.000 penzionera, dok one OCD koje direktno pružaju usluge starima imaju više od 30.000 korisnika, od kojih najveći broj njih živi u siromaštvu (Satarić, 2008:4).

Zaključak

Demografi navode brojne razloge povećanog broja starih u Srbiji: socio-ekonomske promene i ekonomska stagnacija zbog koje su mladi emigrirali, pogotovo devedesetih godina, u druge zemlje, ratovi u okruženju i izbeglištvo, propadanje preduzeća, povećanje nezaposlenosti i siromaštva što se odrazilo i na pad nataliteta

Koliko smo brzo ostarili pokazuju podaci Republičkog zavoda za statistiku po kojima je 1953 godine prosečna starost bila 29,4 a učešće starijih od 60 godina u ukupnom broju bilo je 9,2% dok je 2002 prosečna starost bila 40,2 a učešće starih 23,1%. Ispred Srbije su: Japan, Nemačka, Italija, Finska i Bugarska a slede je Hrvatska, Belgija… Starost od poodavno nije samo lični ili porodični  problem nego društvena pojava koja privlači pažnju savremenog sveta, počev od razvoja penzionog sistema, različitih državnih i humanitarnih službi i institucija za pružanje pomoći ostarelim, do razvijanja univerziteta za tzv. treće doba, koji bi trebalo da ukazuje na pozitivnu promenu položaja  starih ljudi. Stoga problemi starosti postaju značajna društvena pojava koja zaokuplja pažnju mnogih nauka: demografije, sociologije, psihologije, krivičnog prava, socijalne politike, kriminologije, viktimologije, gerijatrije, gerontologije i dr.

U proteklih dvadesetak godina  u društvenim uređenjima i privredama tzv. socijalističkih zemalja  Evrope, koje slede zbivanja u širem međunarodnom okruženju dešavaju se promene koje imenujemo – tranzicijom.  Reč je o složenim društveno- političkim, socio-ekonomskim, obrazovno-kulturnim promenama s brojnim, nažalost i negativnim,  posledicama (nezaposlenost, nesigurnost radnog mesta,  osiromašenje na jednoj i brzo bogaćenje na drugoj strani, opadanje životnog standarda, kriza društvenih službi i krivično-pravnog sistema i sl.). Sve navedene promene imale su uticaj na stare ljude koji postaju ili se doživljavaju kao teret  porodice i društva.

Nije isto biti star  danas, i  ne više od dvadesetak godina ranije. Stari, u ovim našim tranzicionim vremenima, sebe doživljavaju kao gubitnike i kraj života provode u siromaštvu, samoći i praznih ruku. U ekonomsko-socijalnom smislu  racionalan odgovor na porast broja starih je izgradnja strategije održivog ekonomskog rasta i socijalnog razvoja koja će paralelno povećavati resurse dostupne za brigu o starima i smanjivati nezaposlenost i siromaštvo.Neophodan je strateški pristup i brži razvoj mreže servisa i usluga socijalne i zdravstvene zaštite na lokalnom nivou. Neophodno je istaći da su problemi starih odraz, s jedne strane, mogućnosti i potreba koje donosi proces starenja, a, s druge strane, društva koje odgovara na njih.  U tim relacijama treba proučavati, istraživati i pronalaziti izlaze i rešenja, zakonodavna i šire društvena, kako bi sigurnost života u starosti dostigao nivo savremenih društava, u kojima je glavni problem kako će stariji ljudi prebroditi tzv. penzionerski šok.

Bez popravljanja opšteg stanja, prvenstveno stvarnih, realnih društveno-ekonomskih mogućnosti i izgradnje društvenih vrednosti teško se mogu očekivati i promene, i pored donesenih Strategija i Zakona o socijalnoj zaštiti i institucijama koje se brinu o starima.

Rešenje problema brige o starima iziskuje usklađivanja mogućnosti ekonomije i društva s jedne strane, s demografskim promenama s druge strane. Smanjenja siromaštva i socijalne izolacije, kao gorućih problema starih kod nas, ne može biti bez obezbeđivanja materijalnih uslova. Nadati se da će tada reforme socijalne zaštite s reči preću na dela.

 

LITERATURA

Knežić, B., (2003). Ugroženost prava na život starih ljudi, Pravni život br.9, Beograd.

Matković, G. (2006): Decentralizacija socijalne zaštite u Srbiji, Centar za liberalno-demokratske studije, Beograd

Nacionalna strategija o starenju 2006-2015 (2005): Vlada Republike Srbije, Beograd

Penev, G. (2005): Srbija u prvoj polovini 21. veka – da li se može izbeći depopulacija i intezivno demografsko starenje?, Geografski fakultet, Beograd

Penev, G., (2002). Demografsko starenje u Srbiji, Evropi i svetu u drugoj polovini XX veka, Šesti gerontološki kongres jugoslavije, Vrnjačka Banja

Satarić, N. (2008): Kako organizacije civilnog društva doprinose razvoju vainstitucionalne zaštite starijih – primeri dobre prakse, Snaga prijateljstva – Amity,  Beograd

Srbija 2020: Koncept razvoja Republike Srbije do 2020. godine  (2010), Kancelarija predsednika Republike Srbije , Nacrt za javnu raspravu

Strategija razvoja socijalne zaštite (2005):Vlada Republike Srbije, Beograd

Strategija za smanjenje siromaštva (2003): Vlada Republike Srbije, Beograd

The Madrid International Plan of Action on Ageing. Guiding Framework and Toolkit for Practitioners & Policy Makers (2008). United Nations New York

United Nations, Population Division (2002). World Population Aging: 1950-2050, United Nations. New York

Venne, R., Mainstreaming the concerns of older persons into the social development agenda.  http://www.un.org/esa/socdev/ageing/documents/mainstreaming/positionpaper.pdf

Vodič kroz strategiju Evropa 2020 (2011) Evropski pokret u Srbiji, Loznica

Zakon o socijalnoj zaštiti (2011): Vlada  republike Srbije, Beograd

 SOCIAL PROTECTION AND ELDERLY CARE

Branislava Knezic

Institute of criminological and sociological research, Belgrade
Vojin Vidanovic

Faculty of political sciences

Abstract
Extended lifetime and retirement are determining the position of elderly in contemporary. We are far from conditions in which everyone, with no difference of age, sex, education and place of residence could spend life in safety of no risks. We live in time of great political and economical crisis and changes in which entire categories of population, especially elderly, are in risks of poverty, sickness, loneliness and vulnerability and are not able to cope without assistance of their families and social institutions. In Serbia, care of elderly was traditionally duty of the family with intergenerational care character, frequently families are no longer in possibility to bear this care alone. Many elderly live alone or just in elderly households since their youths have left the country looking for better life in last two decades. New elected laws and strategies regarding slenderly care are effort to aid people of »third life time« through residential and alternative (community) forms of care. This paper presents forms of elderly care, stressing importance of more efficient firms of aid in support in community, in process of integration of elderly in society. Residential care should be regarded as last option for those that need permanent medical care and assistance. Problem of elderly is  important social phenomena that requires professional assistance of geronotologists,  sociologists, social workers, criminologists, psychologists etc.

Keywords: elderly, elderly care, strategy of development, residential care, alternative forms of care, care in local community, decentralization, social care


[1] Tekst je nastao kao rezultat rada na projektu br.47011 koji finansira Ministarstvo prosvete i nauke RS

„Bogati i siromašni – kratka istorija globalne nejednakosti“

Monday, August 13th, 2012

Izvor

Mr Vojin Vidanović
„BOGATI I SIROMAŠNI – KRATKA ISTORIJA
GLOBALNE NEJEDNAKOSTI“
(Prikaz knjige : Branko Milanovic, The Haves and Have Nots. A Brief and Idiosyncratic history of global inequality, Basic Books,Books,  New York, 2011)
Kao što je naučnoj javnosti poznato, prof. dr Branko Milanović je jedan od najistaknutijih istraživača Svetske banke za proučavanje globalne nejednakosti, o čemu je objavio knjige prevedene na više jezika (uključujući i kineski). Poslednjih godina dr Milanović je profesor po pozivu na univerzitetima Džon Hopkins, Merilend, Ol Souls, Oksford i Karlos III u Madridu. Njegovo poslednje delo, Bogati i siromašni – sažeto istraživanje istorije globalne nejednakosti, predstavlja savremeni presek globalnih, nacionalnih i regionalnih aspekata nejednakosti. Knjiga je nastavak napora autora da društvene nejednakosti i siromaštvo analizira, ne samo kroz prizmu nejednake distribucije prihoda, već da ukaže da je neophodno društvene nejednakosti povezati sa unutardruštvenim pitanjima stabilnosti, razvoja, društvene pravde, represije i ljudskih prava, ali i sa fenomenima globalizacije i međunarodnih migracija.
Iako prevashodno ekonomista, autor govori o socijalnim posledicama nejednakosti kroz prizmu istorijske perspektive trajanja u vremenu, geografske distribucije i geopolitike, što čini njegov stil jedinstvenim i prepoznatljivim. Stav autora je da nejednakosti nisu samo rezultat tržišta, kako se često sagledava u neoliberalnoj teoriji i praksi, već i društvenih i političkih podela moći i da je stoga moguće uticati na njih, ali i pratiti njihov razvoj u istorijskom kontekstu.
Knjiga je organizovana u tri velike celine – „Nejednakost među pojedincima unutar nacije“, „Nejednake nacije – nejednakost između zemalja sveta“ i „Nejednak svet – nejednakost među građanima sveta“, koje se pojedinačno sastoje od jednog uvodnog tematskog eseja i više primera. Iza svakog od pojedinačnih poglavlja knjige stoji dugogodišnji značajan i veliki istraživački rad. Pored ličnog naučnog doprinosa temama, autor objašnjava i ključne teorije ekonomije koje stoje iza razmatranja koncepta nejednakosti – Paretovog gvo-zdenog zakona distribucije, razvoja Gini indikatora i Kuznjecove U krive razvoja. Autor raspravlja o upotrebljivosti ovih teorija i indikatora u savremenim okvirima, posebno teorija da su nejednakosti prateća pojava razvoja. Svakako je značajno autorovo opažanje da je opstajanje ovako visoke nejednakosti, uprkos međunarodnoj liberalizaciji kapitala, u suprotnosti s predviđanjima neoliberalnih modela.
U prvom delu autor se bavi najčešće poznatom formom nejednakosti – nejednakostima unutar nacije, uslovljenom njenim razvojem, istorijom, socijalnom mobilnošću stanovništva. Ovo je istovremeno tip nejednakosti „koji nas se najviše tiče“ – kao uporednih članova iste zajednice.
U primerima ilustrovanim tzv. „vinjetama“ autor stavlja određene fiktivne i stvarne događaje u kontekst tada aktuelnih društvenih događaja, omogućavajući time uvid u jasnu istorijsku dimenziju nejednakosti.
Međutim, autor se ne zaustavlja samo na merenju nejednakosti prihoda između stanovnika odnosno klasa, već posebnu pažnju posvećuje regionalnim varijacijama nejednakosti unutar jednog društva kao mogućim uzrocima nestabilnosti, čime se ističe važnost ujednačenog razvoja kao faktora kohezije i stabilnosti. Izuzetno zanimljivim se pokazalo kvantifikovano i argumentovano razmatranje koliko su socijalistička društva doprinela smanjenju unutarnacionalne nejednakosti u odnosu na savremena kapitalistička društva, odnosno koliki je uticaj vrste ekonomskog sistema na porast odnosno opadanje nejednakosti. U smislu društvene kritike socijalizma postavlja se pitanje nejednakosti nove klase sa njenim nematerijalnim privilegijama i luksuznim životom koji je odudarao od proklamovane ideologije – što može biti lekcija iz luksuza i savremenim liderima i eliti.
Država kroz redistribuciju raspolaže instrumentom preraspodele bogatstva kojom treba da spreči da nejednakost u platama postane suviše velika. Jedan deo bogatstva najbogatijih domaćinstava prenosi na najsiromašnija, preko poreza na dohodak ili poreza na dodatnu vrednost, koji omogućavaju da se finansiraju dečiji dodaci i druga socijalna davanja i naknade države. Otud posebno treba istaći analizu dobitnika fiskalne redistribucije – značajnu u vremenu u kome se pod pritiscima globalizacije redistributivna uloga države smanjuje. Siromašni su svakako dobitnici od direktnih dobro ciljanih transfera kojima se povećava njihov prihod, i koji su potrebni u svakom društvu, ali nema ni gubitnika. Naizgled pogođena redistribucijom kao glavni izvor poreskih prihoda, srednja klasa je dobitnik od ulaganja u obrazovanje i zdravstvo koje omogućava socijalni razvoj, sigurnost i socijalnu mobilnost. Socijalno korisna redistribucija je izraz ideologija, vrednosti i principa svakog društva, i predstavlja njegovu supstancu koju ne bi trebalo umanjiti zarad isključivo ekonomskog razvoja, kako teoretičari globalizacije to često predstavljaju.
Za istraživače nejednakosti i studente ekonomskih nauka, izuzetno kvalitetnu ilustraciju predstavlja opis lika i dela „dva studenta nejednakosti“ – Vilfreda Pareta i Simona Kuznjeca, sa čijim teoretskim i praktičnim dostignućima autor diskutuje kroz čitavu knjigu.
U drugom delu Nejednake nacije autor se bavi pitanjima koja su doprinela usložnjavanju merenja nejednakosti među nacijama – industrijskom revolucijom i globalizacijom, porastom broja nacija posle dekolonizacije i pada Berlinskog zida, ali i uporedivosti novčanih i paritetnih cena. Svakako, porast prihoda velikog broja ljudi unutar Kine i Indije ima značajan efekat na smanjenje siromašnih i blagostanje u ovim zemljama, kao i na globalno smanjenje nejednakosti.
Autor kritički razmatra globalizaciju i ideju da će najveći dobitnik od globalne ekonomije i transfera znanja biti upravo siromašne nacije. Kao idejnu protivtežu navodi Lukasov paradoks – tendenciju da se kapital vraća u zemlje porekla ili isključivo višoj dohodovnoj klasi. Ovakvo suprotno kretanje od proklamovanog uslovljeno je usporenim transferom znanja ka siromašnim zemljama usled visokih cena njenog uvođenja, potrebama specijalizovane ekspertize i radne snage iz razvijenih zemalja, čime se dobija uvećani povraćaj kapitala. Kada je i transfer tehnologija i znanja uspešan, ostaje činjenica da raspolaganje potrošačkim dobrima poput mobilne telefonije i interneta ne čini automatski siromašnu osobu bogatom ukoliko njegovo društvo ne napreduje u smislu ekonomskog i socijalnog razvoja.
Za savremeni pogled na svet, esencijalni deo predstavlja tumačenje klasnih razlika i nejednakosti iz ugla marksizma. Insistiranje na klasnim razlikama i klasnoj borbi svakako je bilo aktuelno u vreme kada je „Kapital“ pisan, međutim, danas su međunarodne „lokacione“ razlike u nejednakosti u porastu znatno više od klasnih razlika unutar jednog društva. Primenjujući pomenutu metodologiju podele populacija zemalja na „petoprocentne ventile“, autor izračunava da su najsiromašniji Amerikanci bogatiji od 2/3 svetske populacije, a najbogatiji stanovnici zemalja u razvoju su uporedivi tek sa najsiromašnijim Amerikancima. Dakle, danas je srećna osoba koja radi u relativno bogatom društvu bez obzira na klasnu pripadnost.
U pogledu nejednakosti i eksploatacije radne snage, zemlje u razvoju postaju „novi proletarijat“ umesto marksističke radničke klase. Međutim, izgleda da ni međusobna solidarnost ovih zemalja (Azije, Afrike i Latinske Amerike) nije moguća usled rastućih razlika među njima, posebno u odnosu na vodeće članice – pre svega Indiju i Kinu. Lokaciona premija je tolika da 60% mogućih prihoda postaje fiksirano za mesto rođenja. Pored mesta rođenja, klasa roditelja i socijalna mobilnost unutar društva sa po 20% utiču na mogućnosti prohoda, tako da samo 20% ostaje na raspolaganju radu i ličnom uspehu. Ovakva konstelacija mogućnosti za napredak nivoa prihoda stvara potrebu da zemlja i pojedinac ubrzano napreduju, ili da se emigrira, čime se izvor sve masovnijih ilegalnih emigracija locira upravo u nejednakostima u globalnim razmerama.

Međusobno postojanje ova dva podeljena sveta – globalno bogatih i globalno siromašnih, dovelo je do pojave socijalno neodrživih migracija, čijem razumevanju autor posvećuje posebnu pažnju u knjizi Dva lica globalizacije (Arhipelag, Beograd, 2007). U tom kontekstu izdvojio je postojanje „vrućih tačaka“ migracija na planeti, lokacija na kojima je najveća razlika u dohocima između nacija i time predstavljaju tačke enormnih migracionih pritisaka. Pre svega se to odnosi na granice SAD i Meksika, Maroka i Španije, Turske i Bliskog istoka, Libije i Italije. Za prevashodan motiv emigracije mladih navodi se besperspektivnost siromašnih društava, ali se opisuje i brutalan način na koji EU brani „Mediteranski zid“ – širok pojas Sredozemnog mora uz pomoć službe „FRONTEX“. Ovde se, više nego u bilo kom drugom primeru datom u knjizi, vidi podeljenost na „globalizovan svet slobodan za protok robe“ i nemogućnost kretanja ljudi, i ističe se zebnja da će u svetu, sa rastućim nejednakostima, broj emigranata sa teškim iskustvima, koja neretko završavaju i smrću, nastaviti da raste.
Autor u poslednjem delu svoje knjige, Nejednaki svet, navodi da sa globalizacijom distribucija dohotka prevazilazi nacionalno pitanje, u okviru opšte interakcije nacija. Ova posebna oblast interesovanja autora detaljno je obrazložena u knjizi „Odvojeni svetovi – merenje međunarodne i globalne nejednakosti“ (UNDP, 2006), koja je na suptilan i kvalitetan način iskorišćena kao istraživačka podloga za ovu knjigu.
Rezultat obimne analize podataka za period 1988. do 2005. pokazuje visok stepen globalne nejednakosti, koja je u porastu i skoro je duplo veća od nacionalnih. Na globalnom nivou odnos u količini svetskih prihoda koje poseduje 10% planetarno najbogatijih i 10% planetarno najsiromašnijih je 1:80. Na nivou 5% najbogatijih i najsiromašnijih razlika je još izraženija i ide do 1:200. Jaz između polarizovano razvijenih i nerazvijenih zemalja ubrzano je produbljen. U smislu projekcije budućeg trenda nejednakosti, prema shvatanju autora, moguće je da je najgore prošlo, zahvaljujuću rastu najmnogoljudnijih nacija – Indije i Kine, te je moguća promena ovog trenda u stagnirajući ili blago opadajući. Pojedini autori smatraju da je merenje globalne nejednakosti nerazumno – jer nema adresanta globalne vlade. Iako nema socijalne obaveze vlasti, globalna nejednakost vodi socijalno neodrživim emigracijama a lokalna političkoj nestabilnosti.
Svakako jedan od značajnijih sumarnih zaključaka koje čitalac može dobiti iz ove knjige jeste da je lokalno siromaštvo sve više odraz globalnih nejednakosti a ovako visoka nejednakost vodi do globalne nestabilnosti – kako pokazuju primeri emigracija, globalnih infektivnih bolesti, piratstva u Somaliji. Autor ističe da je kosmopolitska obaveza jednaka prema lokalnoj i globalnoj nejednakosti, odnosno da su potrebne mere kojima će se umanjiti globalno uzrokovano siromaštvo i nejednakost, koliko je važno i umanjenje nacionalnih razlika. Stvarna antimigraciona borba podrazumeva poboljšanje životnih uslova u zemljama porekla – odnosno smanjenje razlika između nacija i jačanje globalne srednje klase, koja je tek u razvoju.
Dilema globalizacije je kako umanjiti velike razlike u prihodima između nacija u svetu koji se součava sa sve ograničenom socijalnom mobilnošću usled zasićenosti nacionalnih tržišta rada i ekonomske krize, i sa ideološkom krizom nepostojanja jasne razvojne ideje za manje razvijene zemlje, nedostatkom jasnog „recepta uspeha“. Ključni izazovi zato jesu upravo u pronalaženju načina da se Afrika i Latinska Amerika razviju, a Kina na kvalitetan način uključi kao primer razvoja, bez ostrašćenih ideologija i konfrontacija.
Trebalo bi da se kapital industrijski razvijenih država investira u države u razvoju, čime bi industrijalizacija u tim državama dovela do povećanja dohotka. Neoliberalni model predviđa više prepreka takvom htenju da se postigne zajednički cilj. Tržišta kapitala su nesavršena – banke i investitori daju novac na zajam samo pod uslovom da je on rentabilan i bez velikog rizika, što je danas sve manje izvesno. Investiranje u države u razvoju postalo je rizično zbog političkih događaja, klimatskih katastrofa ili zbog nedostatka iskustva u upravljanju investicionim projektima u tim državama.
Značajna je i analiza razvoja društva, u smislu naglaska da sa većim stepenom razvoja društva ulaganje u ljudski kapital kroz obrazovanje i redistribuciju dobija dodatno na značaju, jer smanjuje nejednakosti. U smislu poimanja odnosa nejednakosti i razvoja ističe se postojanje dobre i loše nejednakosti – odnosa zahtevane redistribucije sredstava i uticaja transfera na ekonomsku efikasnost, nejednakost i ekonomski razvoj. Male nejednakosti svakako mogu biti i podsticajne u uslovima socijalne mobilnosti i konkurencije. U tom smislu, autor u knjizi razmatra vrednosni koncept „ekonomske pravde“, u kome se i manja ekonomska dobit, koja je pravednije distribuirana, u društvu smatra poželjnom nad isuviše nejednako distribuiranom dobiti. U tom smislu je stanovništvo voljnije da prihvati siromašnije ali i egalitarnije društvo, od izrazito socijalno nepravednog.
Svakako posebno mesto zauzima analiza tekuće globalne ekonomske krize, odnosno njenih uzroka u SAD, koje autor pre svega vidi u dugogodišnjoj stagnaciji srednje klase. Politički nepoželjnu stagnaciju srednje klase kao promotera „Američkog sna“ političari su pokušali da reše jeftinim kreditima kojima se zadržavao prividno visok nivo potrošnje. Dug američkih domaćinstava se konstantno uvećavao sa 48% BDP-a ranih 80-ih godina 20. veka na gotovo sto procenata u vreme izbijanja krize 2008, odnosno duplirao se u relativno kratkom periodu. Ujednačeniji i stabilniji razvoj u prethodnim dekadama ne bi zahtevao mere kojima se danas održava socijalni i politički aranžman i izvesno bi poštedeo svet krize.
U ovom pristupačno napisanom ali naučno zasnovanom i elaboriranom delu, autor uspeva da pokaže da je nejednakost istorijska kategorija povezana sa
razvojem društva, čime je učinio značajan iskorak u isticanju važnosti globalne nejednakosti. Iako je istorijsko-ekonometrijska perspektiva pokazala da je nejednakost manja nego npr. u vreme velikih carstava starog i srednjeg veka, svakako je zabrinjavajući dokazani visoki trend globalnih i nacionalnih nejednakosti, koje su u porastu posle Drugog svetskog rata.
Treba razumeti opravdanost autorovog zahteva za jasniju i usmereniju borbu protiv globalne nejednakosti i zahvaliti na detaljnoj i jasnoj predstavi različitih ekonomskih i socijalnih aspekata savremenog sveta, kao i istorijske perspektive njihovih uzroka. U korišćenom jeziku i dijalogu sa različitim ekonomskim autorima, filozofima i sociolozima, vidi se bogato obrazovanje, kosmopolitski, naučno-istraživački duh i istorijsko obrazovanje, često neophodno da bi se razumela višedimenzionalnost savremenog, naizgled unipolarnog sveta.
Ovakav savremeni pristup autora svakako je rezultat njegovog bogatog istraživačkog, a u novije vreme i predavačkog iskustva. Bogatstvu literarnog stila i izraza doprinela je manje poznata činjenica da gospodin Branko Milanović, od sredine 80-ih godina 20. veka, u mnogim domaćim i stranim časopisima komentariše društvena i politička zbivanja na Balkanu i svetu.
Lični momenat sadržan je u kratkom izlaganju duge istorije nejednakosti, uz objašnjenje zašto su studije nejednakosti često bile nepopularne, odnosno retke u naučnim krugovima sve do poslednjih decenija. U bogatim društvima ovakve studije nisu popularne jer postavljaju pitanja prikladnosti i legitimnosti prihoda. Prve studije Svetske banke na ovu temu nosile su eufemistički naziv „studija jednakosti“. U socijalizmu je bavljenje ovom temom takođe bilo neprikladno, jer bi prikazalo postojanje klasnih i međuljudskih razlika.
U tom smislu, i danas vlada kontrast između primetne brige za borbu protiv siromaštva i stvarnog rešenja problema izraženih nejednakosti. Ova ponekad samo deklarativna borba za smanjenje siromaštva i nejednakosti najčešće ostavlja raspodelu dohotka i strukture moći netaknutim i time samo privremeno određeni broj stanovnika pomera dalje od siromaštva, ostavljajući društveni prostor u kome se produkcija siromašnih nastavlja. Treba posebno istaći autorovu hrabrost da se drži ove, u modernim okvirima, sve značajnije teme. Kako je knjiga u ovom trenutku raspoloživa samo na engleskom jeziku, od posebnog značaja je da je jedan renomirani domaći izdavač preuzeo na sebe obiman posao prevoda i objavljivanja ovog dela u Srbiji, čime će ono postati dostupno domaćoj javnosti i zauzeti značajno mesto kao dopunska ili uvodna literatura i predmet akademske rasprave.

Ekofeministička ideologija Petre Keli

Monday, August 13th, 2012

U spomen Petre Keli

prof. dr Darko Nadić

vanredni profesor Fakulteta političkih nauka

Univerzitet u Beogradu

Mr Vojin Vidanović

asistent Fakulteta političkih nauka

Univerzitet u Beogradu

EKOFEMINISTIČKA IDEOLOGIJA PETRE KELI

 

Petra Keli (1947-1992) je ostala zabeležena u istoriji kao jedna od istinskih ikona modernog nemačkog i evropskog ekološkog pokreta. Spajajući ideje feminizma, mira, nenasilja, ekologije (zaštite životne sredine) i socijalne pravde uspela je da pomiri ove naizgled suprotstavljene ideje i da ih spoji u jednu specifičnu vrstu ideologije koja je bila ideja vodilja nemačke partije Zeleni sve do sredine devedestih godina prošlog veka. Ovde nije reč o eklektičkoj vrsti ideologije, prostom spajanju ideja u jednu politički funkcionalnu celinu, već o ideologiji koja se zasniva na shvatanju da nuklearno doba, političke, socijalne, rodne, klasne i sve druge razlike jesu nešto što koči čovečanstvo u njegovom stvarnom napretku. Istovremeno, Petra Keli je pokazala da istinski feminizam ne mora biti nešto što je opskurno ili nešto što je politički nekorektno. Moderni feminizam, onako kako ga je Petra Keli propagirala, usklađen sa ekološkom političkom idejom, idejom mira, nenasilja, antinuklearnom politikom i idejom direktne demokratije, predstavlja ideologiju koja po svom političkom radikalizmu i po svojoj snažnoj kritici kapitalističkog društva stoji uz bok sa ekologizmom. „Kasandra nuklearne apokalipse”, “Ulrika Majnhof osamdesetih“, je i pored svih svojih zasluga za formiranje nemačkih Zelenih, nažalost ostala zaboravljena u političkoj misli i političkoj praksi ove partije.

 

Ključne reči: ekofemizam, nenasilje, socijalna pravda, ekologija, ideologija

Priča o Petri Keli (Petra Kelly) je priča o jednoj politici, utopiji koja je mogla da postane stvarnost.  To je ujedno i priča o jednom političkom nasleđu koje skoro trideset godina kasnije ima šansu da ponovo izađe na javnu scenu koja je zasićena praznim obećanjima koja su odavno demistifikovana. Ime Petre Keli se neizostavno vezuje za početak priče o Zelenima, ekologizmu, političkom aktivizmu zelene boje. Međutim, svako izlaganje biografije Petre Keli rizikuje da skrene u patetiku gde se obično Kelijeva predstavlja kao žrtva sistema, politike i političkih prijatelja i saradnika. Bez sumnje, ona je to zaista i bila. Pitanje koje mi želimo u ovom radu da pokrenemo jeste kakva je to zapravo bila politička misao Petre Keli i koje su njene vrednosti danas. Od njene smrti svet je doziveo dramatične promene i zato drugo pitanje koje nam se nameće jeste da li njene ideje imaju toliko smisla kao što su nekada imale, da li ih je vreme pregazilo ili su one danas aktuelnije nego što su nekada bile.

Petra Keli je svojim životom predstavljala od početka specifičnu kontradiktornost. Rođena u Nemačkoj, u mestu Ginzburgu, odakle je rodom bio i ratni zločinac Jozef Mengele, Keli je nosila sa sobom neopravdani moralni teret odgovornosti posleratne generacije Nemaca, ali školovanje u Americi je doprinelo da taj teret ne postane pretnja, već jedna vrsta motiva u političkoj borbi. Zato je kao svoje najveće dostignuće smatrala to što je dovela „građansku neposlušnost u Nemačku“.[1]

Zajednička karakteristika njenih političkih stavova i političkog angažmana jeste da je ona bila jedan od kreatora praktičnog političkog ekologizma u Nemačkoj. Ekologizam[2] se može posmatrati kao jedna nova ideologija koja se predstavlja kao kompletan razlaz od tradicionalnih političkih ideologija kao što su konzervativizam, socijalizam, liberalizam i anarhizam. Ekologizam zato nalazi svoje teorijsko i ideološko uporište upravo u ekološkoj političkoj teoriji. Ona je ekologizmu potrebna kako bi on osmislio ne samo razlaz sa dosadašnjim ideologijama već i obezbedio sopstvenu ideološku konstrukciju. Ekologizam, shvaćen kao ideologija predstavlja naučnu i političku kritiku savremenih političkih, ekonomskih i socijalnih dešavanja. Pri tome, ekologizam pruža rešenja za nov način organizovanja modernih društava: “Ekologizam zastupa da održivu i ispunjavajuću egzistenciju  pretpostavlja radikalna promena našeg odnosa prema prirodi i našeg načina društvenog i političkog života.” [3]

Upravo u tom ekologizmu Kelijeva je našla utočište za svoje osnovne političke ideje: feminizam, zaštita životne sredine, borba za mir, socijalna pravda, borba protiv siromaštva i nejednakosti, antinuklerna politika. Svoje političke ideje je vezala za partiju Zelene. Zeleni su se na političkoj sceni pojavili kao specifičan nemački fenomen. U svojim ranim definicijama, sebe su opisivali kao “levo orijentisanu, radikalno-ekologis-ičku partiju koja je i glavna snaga u nemačkom mirovnom pokretu”,dnosno Zeleni su trebali da budu “institucionalizovani izraz novog nemačkog demokratskog socijalnog pokreta”.[4] Stvoreni na heterogenim političkim ciljevima i sa unutrašnjom rastućom suprotnošću, koje su ti ciljevi i stvarali, Zeleni su sebe uspeli da predstave domaćoj i svetskoj javnosti kao skup ujedinjenih grupa okrenutih protiv razvijenog industrijskog društva. Jednom reči, Zeleni su trebali da budu “buntovnici protiv sistema”,[5] a ujedno i da zastupaju prave interese naroda. Smisao politizacije svojih ideja, i njihovog umetanja u jednu političku stranku Kelijeva je videla kroz smisao onoga što je ona podrazumevala pod politikom i pod pravom ulogom političke stranke:“Po mom mišljenju, svrha politike i političkih stranaka je da ustanu za slabe, za one koji nemaju lobi ili druga sredstva vršenja uticaja… vidim svoj politički rad kao vršenje dužnosti za i sa ljudima.”[6]

U takvo shvatanje politike ona je pokušala da uključi svoje feminističke poglede. Njeni feministički stavovi su veoma bliski klasičnom feminizmu i ekofeminizmu, ali naravno tu postoji više proširenja. Ona feminizam nije povezivala samo sa ekologijom, odnosno stanjem životne sredine, već i sa problemima siromaštva, socijalne bede, nuklearne katastrofe, mira i nenasilja itd.

“…kada pokušavamo da oslobodimo svet opresivnih stvari kao što su nuklearna, hemijska, ikonvencionalna oružja, ili siromaštvo, seksizma i rasizma, može nam pomoći da pogledamo njihovo strukturalno podupiranje. Ovo je sistem patrijarhata koji se nalazi u svim sistemima, bilo da s u kapitalistički ili državno-socijalistički. Patrijarhat je sistem muške dominacije, preovladava i ukapitalističkim i socijalističkim zemljama, koji je supresivan prema ženama i restriktivan prema muškarcima. Patrijarhat je hijerarhijski sistem u kojem muškarci imaju više vrednosti i društvene i ekonomske moći. Pod njim žene pate i od opresivnih struktura i pojedinačnih ljudi. To se pokazuje u svim oblastima naših života, utiče na političke i ekonomske strukture, naš rad, naš dom, kao i naše lične odnose….”[7]

Smatramo da ekofeminizam Petre Keli nije bio klasični ekofeminizam. Na primer, kako ističe Hejvud, suština ekofeminizma bi se isticala u sledećem: “Ideja po kojoj je priroda resurs koji treba eksploatisati ili sila koju treba ukrotiti u većoj je suprotnosti sa ženama, nego sa muškarcima, zato što one uviđaju da priroda deluje u njima i kroz njih i intuitivno osećaju da lično ispunjenje potiče od delovanja u skladu sa prirodom, umesto delovanja protiv nje. Zato se zbacivanjem patrijarhata najavljuje uspostavljanje potpunog novog odnosa između ljudskog društva i sveta prirode.”[8]

Ono što je Kelijeva uvidela jeste da je suština patrijarhata mnogo šira, tako da borba protiv patrijarhata obuhvata pre svega borbu protiv autoriteta i hijerarhije koja vlada u društvu. Ta hijerarhija nije samo zastupljena u porodici, već i u političkim odnosima koji se baziraju na dominaciji. U tom smislu ekofeminizam kao politička ideologija kod Petre Keli ima više pojavnih oblika. Jedan je borba za globalni mir i razoružanje, gde je ona pozivala na odbacivanje rata kao političkog istrumenta; radikalno razoružanje; uklanjanje stranih vojnih baza; zamena vojne odbrane u civilnu socijalnu odbranu; ukidanje vojnih saveza; ukidanje proizvodnje, testiranja, prodaje, i upotrebe nuklearnog, biološkog i hemijskog oružja; ukidanje svetske trgovine oružjem, kao i transformacija vojne industrije i budžeta u korist socijalnih i ekonomskih potreba.

“…Mir ima široko značenje, verujem, za sve nas ovde. To znači daleko više od odsustva oružja za masovno uništenje, ili odsustvo razmišljanja vojnog bloka. Mir je takođe pozitivno spoljne i unutrašnje stanje u kojem su ljudi slobodni, u kome ljudi nisu eksploatisani, i žive tako da oni mogu narasti do svog punog potencijala… Ne može biti mira ako postoji socijalna nepravda i suzbijanje ljudskih prava, jer su spoljni i unutrašnji mir nerazdvojni. Mir ima šire značenje za nas. To nije samo odsustvo masovnog uništenja, već pozitivno unutrašnje i spoljašnje stanje u kojem su ljudi slobodnitako da mogu da dostignu svoj puni potencijal…Verujemo u preduzimanje unilateralnih koraka ne samo u raspuštanju vojnih blokova moći, već i u raspuštanju vojska i otarašenja “odvraćanja” razmišljanja. I u tom okviru mira mi takođe verujemo u civilno zasnovanu odbranu – socijalnu odbranu”[9]

Drugi cilj njene ekofeminističke ideologije jeste borba za globalnu ekonomsku pravdu, ona apeluje na bogate industrijalizovane zemlje da ograniče svoju potrošnju globalnih resursa, da zaustave izvoz opasnih tehnologija; kao i da prestanu da koriste superiornu ekonomsku moć na podređenima i eksploatišu manje povoljne ili nesimpatične narode. U tom cilju, ona podstiče ekonomsku decentralizaciju “monolitnog načina” proizvodnje i tehnologije predstavljenu “vojno-industrijskim kompleksom”

“Začaranih krugova je mnogo: u stvari, siromašni hrane bogate ; u stvari, bogati žive od siromašnih zemalja koje eksploatišu! Ironično, konvencionalna strategija razvojnih agencija u mnogim vladama – da se podstakne veći izvoz – samo čini stvari još gorim. Povećanje izvoza iz zemalja Trećeg sveta samo koristi međunarodnom agrobiznisu koji dominira u poljoprivrednoj proizvodnji zemalja Trećeg sveta i održava velike zemljoposednike. Ali to neće ishraniti gladne Afrikance. Pitanje: “Šta mogu siromašne zemlje da učine da bi se osamostalile?” zahteva malu, ali kritičnu promenu za “Šta mogu bogate zemlje da učine da postanu samodovoljne?” (International Herald Tribune, 19. jula, 1985) Postoji toliko mnogo mitova o gladi u svetu, mitova koji nas se direktno tiču.Nejednaka distribucija hrane se može opisati kao svetski kanibalizam! Zapravo ne postoji takva stvar kao što je glad u svetu, već samo glad pojedinih oblasti i određene društvene grupe.Ukupni raspoloživi resursi hrane u svetu bi bili savršeno adekvatni da hrane sve pravilno ako bi samo bili pravilno raspodeljeni.”[10]

Treći cilj je borba za globalna ljudska prava i zahte za poštovanje univerzalnih standarda- ne samo osuđivanje prekršaja neprijatelja, bez obaziranja na one od saveznika; slobodu neslaganja za sve; kraj muške dominacije i utvrđivanje ženske moći; prestanak suzbijanja starosedelačkih naroda i etničkih manjina; prestanak invazija i okupacija (npr. Tibet) i brigu o deci, starima, i bolesnima.

Četvrta dimenzija ekofeminističke ideologije Petre Keli je zaštita biosfere, odnosno  “Zeleno društvo.” Da bismo zaštitili biosferu i njene stanovnike, ona poziva na kraj nuklearne tehnologije (“Ne još Černobila!”); zabranu deponovanja toksičnog otpada (“Imperijalizam smeća”); kraj komercijalnog uništavanja prašuma; i zabranu svih drugih praksi i tehnologija koje prete da unište kapacitet planetarnog održavanja života. Umesto svega toga, ona poziva na stvaranje “meke” energije i drugih tehnologija, kao i za čišćenje, restauraciju, reciklažu, i dostojanstveno očuvanje. Ona apeluje na stvaranje “globalne kulture ekološke odgovornosti” i uspostavljanje “obavezujućih principa koji regulišu ekološke odnose među svim zemljama”. Za globalno rešavanje problema saradnje, ona poziva na kombinaciju zahteva odozdo i odgovornost odozgo koje će doneti dobrobit svih. Ona apeluje na solidarnost i učešće naroda preko nacionalnih granica i preko svih navedenih problematičnih oblasti. Na ovaj način ljudi mogu naterati vlade da usvoje politiku koja odgovara na globalne potrebe i insistiraju na promeni.

“Zeleno društvo za koje se zalažemo zasniva se na ekološkim principima, koji mogu da posreduju u odnosu čovečanstva sa prirodom. To znači pre svega potraga za mekim i decentralizovanim energetskim sistemom, za meke, decentralizovane tehnologije, kao i za metode istinske ko-odlučnosti i samoopredeljenja udaljavanja od monolitnog načina proizvodnje i monolitne tehnologije. Ovo ima veze sa zatrovanom hranom i gladi u svetu. U ovom trenutku, pet stotina najvećih industrijskih korporacija kontroliše gotovo trilion dolara korporativne imovine u Sjedinjenim Američkim Državama.Šest stotina najvećih multinacionalnih korporacija će kontrolisati preko 40 posto planetarne proizvodnje do kraja ove decenije. Sve ovo ima veze sa zatrovanom hranom i gladi u svetu.”[11]

Preduslov za Zeleno društvo, kako je isticala Kelijeva jesu prihvatanje štednje i postmaterijalističkih vrednosti, a na političkoj osnovi to je participativna, neposredna demokratija. Ideologija “postmaterijalističkih vrednosti”, koja je u sebe uključivala i pitanja  kao što je i ekologija, odnosno zaštite životne sredine, bila je zasnovana uglavnom anti-ekonomski, direktno protiv kvantitativnog ekonomskog razvoja. Ona je trebalo da zameni ideologiju potrošnje radi potrošnje. Pitanja poput ekonomskog i industrijskog razvoja i fizičke sigurnosti više nisu mogla da budu dominantna pitanja niti u običnom niti u akademskom životu. Uzroke treba tražiti u činjenici da su šezdesete i sedamdesete godine prošlog veka, u zemljama Zapadne Evrope, bile obeležene snažnim industrijskim razvojem. Istovremeno, snažan industrijski razvoj i visok nivo životnog standarda nije bio praćen humanizacijom industrijskog i društvenog života, niti su životni standard i kupovna moć stanovništva  bili dovoljni činioci za zadovoljavanje ličnosti. [12]

“Demokratski i bez nasilja moramo da promenimo i transformišemo društvo od same osnove i kroz celu njenu strukturu i obrazac motivacije. To znači, pre svega, promenu nas samih, našeg ponašanja i naše potrošačke navike u društvima zapadnjačkog ekonomskog rasta. Možemo početi smanjivanjem potrošnje robe na Zapadu do te mere da ne pružamo tržište za veliki biznis. Mi možemo da smanjimo potrošnju robe do mesta gde ćemo koristiti samo svoj deo svetskih resursa, a ne ono što pripada nekome drugom. Ovo je samo jedan mali aspekt nenasilja u svakodnevnom životu i krajnja lične nesaradnja sa korumpirananim praksama. Verujem da će one koji imaju veru da preduzmu ove korake pronaći nove dimenzije života.Stvarna opasnost, kao i potencijalna rešenja, nisu “tamo negde”. Oba leže u nama i preuzimanje odgovornosti za naše lično ponašanje je praktično jedina stvar na ovom svetu nad kojom imamo sto posto kontrole”.[13]

Pitanje zaštite životne sredine, štednje resursa i antinuklearna politika jeste po Kelijevoj pitanje sopstvenih političkih vrednosti i sopstvenog političkog identiteta, ali ujedno razaranje prirode jeste i razaranje suštine čoveka.

“Kad god mi oštećujemo životnu sredinu, moramo shvatiti da oštećujemo sami sebe. Zelena politika se razlikuje od svih drugih oblika politika, jer priznaje složenost te mreže života. Moramo da ponovo otkrijemo naše korene i naše istorije i da učimo od onih kultura koji su više u harmoniji sa njihovom okolinom nego što smo mi ikada bili. Tokom mnogo godina mi smo nas postavili da kontrolišemo, dominiramo, i eksploatišemo planetu”.[14]

Neposredna (direktna) demokratija jeste i politički princip ali i način organizovanja i sprovođenja “Zelene” politike. Keli je u toj ideji videla suštinu prave demokratije, gde promene potiču “odozdo” i sa ciljem stvaranja boljitka onima koji su upravo na dnu postojeće hijerhijske društvene lestvice. Oslobađanje od birokratije, državne, vojne, političke i poslovne. Oslobađanje od onih snaga koje stvaraju hijerhiju i koje koriste autoritete kao sredstvo političke i ekonomske represije.

“ Zelena politika je zasnovana na direktnoj demokratiji – naši napori su usmereni ka redefinisanju i reorganizaciji društvene moći tako da se ona kreće odozdo nagore. Mi zahtevamo decentralizaciju društvene moći i uvećavanje slobode i samopredeljenje pojedinaca, zajednica, i društava. To znači oduzeti moć iz ruku centralizovane birokratije – posebno vojno-industrijskog kompleksa – i osposobljavati ljude na lokalnom nivou. To isto znači preskočiti nacionalnegranice i ideologije i izgraditi savez sa ostalima koji će raditi za mir i ekologiju. To znači oduzeti moć iz ruku države i vlade i dati je sve manjim i manjim oblicima organizacije. U ekonomiji neposredna demokratija znači sistem proizvodnje koji uvećava radničko samoupravljanje a umanjuje kontrolu od strane korporacija i vlade”[15]

Istovremeno, Kelijeva je uvidela i neke funkcije koje mogu da ograničavaju neposrednu demokratiju

“Participativna demokratija ne sme da postane nova formula za demagogiju, za zloupotrebu masovne vlasti, za taktiku. Ona ne može da znači međusobno povređivanje samo zato što postoji neslaganje. Uvek mora biti mesta u Zelenoj politici za toleranciju, za prihvatanje međusobnih stavova i gledišta, kao što uvek mora biti mesta da se postupa u skladu sa našom savesti u nekim pitanjima kao što su pitanje abortusa. Živeti naše vrednosti je ono na čemu se zasniva cela Zelena politika.” [16]

I na kraju, peta dimenzija ekofeminističke ideologije Petre Keli jeste “antipolitika” i “antipartija”. Antipolitika jeste pojam koji se koliko god se vezuje za nju vezuje se i za nemačke Zelene.

“To je moć nenasilne promene i nenasilne transformacije, moć koja je zajednička za sve, da se koristi od strane svih i za sve. “Moć nad” treba da bude zamenjena “zajedničkom vlasti” od strane “moći koje rade stvari”, otkrivanjem sopstvene snage za razliku od pasivnog primanja moći sprovedene od strane drugih, često u naše ime. To nije moć dominacije – nije moć koja teroriše ili ugnjetava – već moć nenasilne promene.Mađarski pisac Đerđ Konrad izrazio je to još bolje sa svojim terminom, “anti-politika”,” moralna sila anti-politike nastoji da dovede politiku na svoje mesto i da osigura da ona tu i ostane, nikad prekoračavajući njegovu pravilnu funkciju odbrane i prerade morala igre u civilnom društvu. Anti-politika je etos civilnog društva, i civilno društvo je anti-teza vojnih društva”.[17]

Nemački Zeleni su sebe definisali kao alternativu tradicionalnimpartijama, novi oblik političkog organizovanja koji je zasnovan na shvatanju nove koncepcije života – ekologiji, nenasilju, demokratiji i jednakosti polova. Celokupna partijska ideologija u prvom programu Zelenih, takozvanom “Bundesprogramu”, je bila utemeljena na holističkom pristupu – zaštita životne sredine je povezana sa socijalnom politikom, socijalna politika sa zdravstvenom i obrazovnom politikom, a sve to zajedno sa ekonomskom politikom, tako da je stvoren zaokružen sistem vrednosti, pogleda i stavova. Ekološka politika, kao niz stavova Zelenih o zaštiti života i životne sredine, je radikalna i demokratska – ona je inspirisala anti-kapitalizam i anti-tehnokratizam, ali je pri tome podsticala demokratiju kroz učestvovanje većine stanovništva u donošenju političkih odluka. Upravo ovaj moment bio je odlučujući za tadašnju poziciju Zelenih. Oni postaju “ekologistička” partija koja ideju zaštite životne sredine vezuje ne samo kroz borbu protiv nuz-proizvoda modernog kapitalizma, kao što je to potrošačko društvo i izrazita degradacija životne sredine, već i kroz borbu za ideje neposredne demokratije, prava na demonstracije, građansku neposlušnost i nenasilne oblike otpora državnoj vlasti i državnim projektima koji mogu imati negativne posledice po stanovništvo, demokratiju i životnu sredinu.[18] Onako kako ju je Petra Keli zamislila i osnovala nemački Zeleni su trebali da budu “anitpartija”, nešto sasvim različito od klasičnih partija koje su poslovale u Nemačkoj. Klasična podela na “levo” i “desno” nije bilo nešto što je odgovaralo Zelenima.

“Mi smo alternativa tradicionalnim partijama. Izrasli smo iz koalicije alternativnih grupa i partija. Mi osećamo solidarnost sa svima onima koji su postali aktivni u novom demokratskom pokretu: grupama za zaštitu života i prirode, ekološkim grupama, organizacijama građanske inicijative, radničkim pokretima, organizacijama Hrišćanske inicijative, mirovnim pokretima, pokretima za ženska prava, grupama za prava Trećeg sveta.”[19]

Taj alternativni pristup je na neki način održavao avangardnost Zelenih, njihovu beskompromisnost i posvećenu političku angažovanost, uz specifično distanciranje od ostalih na nemačkoj političkoj sceni.

“Mi nismo ni levo ni desno, mi smo ispred svih njih. Ako to znači: dati odgovore na prava civilizacijska pitanja i definisati ih bez zvaničnih ideoloških predrasuda, onda morate prevazići tradicionalnu levo-desno podelu, to je onda u redu. Na drugi način, to je besmislena i prilično smešna definicija”[20]

U tom kontekstu antipartija jeste termin koji je stvorila Petra Keli, i pod kojim je ona podrazumevala

“…stranku koja je u stanju da bira između morala i snage, koja koristi kreativno građansku neposlušnost u borbi protiv svakog oblika represije, koja kombinuje bujnu maštu sa efikasnom metodom rada, i koja priznaje vezu između svetskog mira i mira svakog pojedinca. I antipartijske partije ne vrše vlast u starom autoritarnog smislu, one pokušavaju da transformišu vlast kako bi se omogućilo ljudima da ostvare samoopredeljenje u njihovim životima.”[21]

S druge strane, termin antipartija, onako kako ga je ona zamislila značio je ne samo ideološko distanciranje od klasičnih partija već i distanciranje od klasičnih parlamentarnih političkih ciljeva. Zeleni su trebali da budu polu pokret i polu partija, a samo pitanje o koga su se lomila koplja u Zelenima, da li sarađivati sa Socijaldemokratskom partijom ili ne, kod Kelijeve nije bilo nedoumica. Iako nije direktno odbacivala saradnju sa SPD-om ona je ipak prefirarala saradnju sa organizacijama poput Amnesty International i Greenpeace.

…”Parlament nije cilj, već deo strategije za radikalne političke promene…onog dana kad Zeleni počnu da šalju ministre u Bon, to neće biti Zeleni koje sam ja želela…”[22]

Istorija nemačkih Zelenih je i deo političke istorije Petre Keli. Razočarana sukobima frakcija unutar partije i porazom svoje ideje unutar partije, ona je videla i poraz anti-institucionalne suštine ekofeminizma i ekologizma za koji se zalagala. U svom “Otvorenom pismu Zelenima” istakla je sledeće:

“Zeleni, osnovani kao neka vrsta anti-partijske partije, su se pretvorili u stranku opsednutu sa moći, u “mrtvo dosadnu Nemačku partiju”, kao što je Jozef Bojs tako dostojno rekao neposredno pre nego što je umro…To svakako ima malo veze sa uspešnom neposrednom demokratijom. Treba samo da pogledate liste govornika na partijskim kongresima i sastancima delegata da otkrijete da se malo promena dešava u redovima Zelenih i da ima malo znakova feminističke, maštovite, i brižne partije. Tako su Zeleni, prvobitno namereni da transformišu snage odozdo, u međuvremenu postali žrtve snaga odozgo.[23]

Da je danas živa pitanje je kako bi se Petra Keli odnosila prema novim problemima savremene civilizacije. Da li bi opravdavala vojne intervencije u ime „ljudskih prava“ i „širenja demokratije“? Da li bi podržala vojne intervencije NATO-a i učešće nemačkih vojnih snaga u njima? Verovatno ne bi. Pacifizam je bio suviše jak pojam u njenom političkom rečniku. Još jednom ću istaknuti jednu njenu misao o miru i nenasilju koja potkrepljuje ta moja nagađanja.

„Nenasilje je jače od nasilja…Sredstva i ciljevi moraju biti paralelni. Ne možete doći do mirnog cilja sa nasilnim sredstvima i ne možete dostići pravedan cilj sa nepravednim sredstvima”.[24]

Zato bi Petra Keli verovatno, danas, bila predvodnik svih onih potlačenih i marginalizovanih, opljačkanih i nezaposlenih, bez obzira na pol, religiju, naciju i rasu. Snaga njenog shvatanja ekofeminizma i njene praktične nenasilne antipolitike proizilazi upravo iz činjenice da je Kelijeva više govorila o nadi, moralu i pravdi a manje o polovima, postepeno shvatajući da i ekofeminizam počinje da gubi smisao u svetu u kome se dešavaju intenzivne promene koje će kasnije političari i sociolozi definisati kao “globalizacija”. Zato je taj njen iskorak iz ekofeminizma u jednu novu ideologiju (koju sama nije definisala) bio normalan. Pitanje dominacije jednog pola nad drugim jeste samo posledica onoga protiv čega se ona borila a to je hijerhija koja je opresivna i genocidna kako prema ženi tako i prema radniku, kako prema siromašnima tako i prema onima koji su bili žrtve ekološkog holokausta kakav je bio Černobil. Zato je pitanje pravde kod nje postajalo univerzalno i centralno a feminizam se kretao ka periferiji.

U političkom smislu Kelijeva je bila žrtva bezskrupoloznih političkih ambicija Joške Fišera,  i shvatajući da gubi svoju bitku unutar Zelenih rekla je sledeće:

“Ispada da me je to što sam osnovala Zelene i bila osam godina član parlamenta učinilo usamljenom osobom. Odbila sam da igram taktičke igre da budem dogmatski levičarski “Fundi”ili pro-socijaldemokratski konzervativni zeleni “Realo”, pa čak i posrednički “Centralo”- zato što sam osećala da sva ta ograničenja moraju biti prevaziđena ako imamo nameru da stvorimo nenasilno, feminističko, ekološko alternativno društvo…”[25]

I kao što to sa pravom ističe Rut Bevan, da je kojim slučajem Kelijeva prihvatila moć koju sa sobom nosi klasična politika, verovatno bi izgubila svoju sopstvenu ličnu moć da misli slobodno i da još slobodnije izražava svoja politička uverenja, jednom rečju postala bi apologeta vlasti.

Danas, 2011. godine, da je živa, Kelijeva verovatno ne bi kampovala u akcijama “Okupirajmo Wall street” širom Evrope i Amerike, ali bi sigurno održala govor iz koga bi smo mogli nešto da naučimo. Tada bi verovatno njene ideje koje je utkala u početke nemačkih Zelenih ponovo dobile smisao i aktuelnost koju zaslužuju.

Literatura

Bevan Ruth A., Petra Kelly: The Other Green, New Political Science, Volume 23, Number 2, 2001.

Die Grünen, Das Bundesprogramm, Bonn, Die Grünen, 1980

Dobson Andrew, Green Political Thought, 3rd edition, Routledge, London, 2005.

Hejvud Endrju, Političke ideologije, Zavod za udžbenike  i nastavna sredstva, Beograd, 2005.

Hockenos Paul, Joschka Fischer and the Making of the Berlin Republic. An Alternative History of Postwar Germany, OxfordUniversity Press, Oxford, 2008.

Kelly Petra, Nonviolence Speaks to Power, Center for Global Nonviolence Planning Project, Spark M. Matsunaga Institute for Peace, University of Hawai’i, Honolulu, 2001.

Kelly Petra, Thinking Green!, Parallax Press, Berkeley, 1994.

Lippelt Helmut, The German Case: Die Grunen Short History – Basic Ideas, (http://www.globalgreens.info/literature/maier/westerneurope.html)

Mewes Horst, The West German Green Party, New German Critique, Winter 1983, Issue 28

Nadić Darko, Ekologizam i ekološke stranke, Službeni glasnik, Beograd, 2007.

Nadić Darko, Partije Zelenih u Evropi, Beograd, 2005.

 

 

Prof. Darko Nadić, PhD

Associate Professor of Faculty of Political Sciences

Universityof Belgrade

 

Vojin Vidanović, assistant MSC

Professor assistant of Faculty of Political Sciences

Universityof Belgrade

 

ECOFEMINIST IDEOLOGY OF PETRA KELLY

PetraKelly(1947-1992)has remained recorded in history as one of the true icons of modern German and European environmental movement. Combining the ideas of feminism, peace, nonviolence, ecology (environmental protection) and social justice, she has managed to reconcile these seemingly opposing ideas and merge them into one specific type of ideology that was the guiding idea of ​​the German Green Party until the mid-nineties of the last century. This is not the case of an eclectic kind of ideology, the simple merging of ideas into a single functional unit policy, but of an ideology that is based on the notion that the nuclear age, political, social, gender, class and other differences are something that inhibits humanity in its real progress. At the same time, Petra Kelly has shown that true feminism is not necessarily something that is obscure or something that is politically incorrect. Modern feminism, as it was propagated by Petra Kelly, in compliance with environmental political idea, the idea of ​​peace, nonviolence, anti-nuclear policy and the idea of direct democracy, represents an ideology that by its political radicalism and its strong criticism of capitalist society stands side by side with ecologism.. “Cassandra of the nuclear apocalypse,” “The Ulrike Meinhof of the eighties”, in spite of all her accomplishments for the formation of the German Greens, unfortunately, remained forgotten in the political thought and political practice of the party.

Key words: ekofeminism, nonviolence, social justice, ecology, ideology


[1] Ruth A. Bevan, PetraKelly: The Other Green, New Political Science, Volume 23, Number 2, 2001. str. 158

[2] Videti opširnije: Darko Nadić, Ekologizam i ekološke stranke, Službeni glasnik, Beograd, 2007. str.

[3] Andrew Dobson, GreenPoliticalThought, 3rd edition, Routledge, London, 2005. str. 2

[4] Horst Mewes, The West German Green Party, New German Critique, Winter 1983, Issue 28, str. 51

[5] Darko Nadić, Ekologizam i ekološke stranke, Službeni glasnik, Beograd, 2007. str.14

[6] Petra Kelly, Nonviolence Speaks to Power, Center for Global Nonviolence Planning Project, Spark M. Matsunaga Institute for Peace, University of Hawai’i, Honolulu, 2001., str. 125

[7] Petra Kelly, Nonviolence Speaks to Power, Center for Global Nonviolence Planning Project, Spark M. Matsunaga Institute for Peace, University of Hawai’i, Honolulu, 2001. str. 24

[8] Endru Hejvud, Političke ideologije, Zavod za udžbenike  i nastavna sredstva, Beograd, 2005. str. 303

[9] Petra Kelly, Nonviolence Speaks to Power, Center for Global Nonviolence Planning Project, Spark M. Matsunaga Institute for Peace, University of Hawai’i, Honolulu, 2001., str. 29; str. 64-65

[10] Petra Kelly, Nonviolence Speaks to Power, Center for Global Nonviolence Planning Project, Spark M. Matsunaga Institute for Peace, University of Hawai’i, Honolulu, 2001., str. 48-49

[11] Isto, str. 41-42

[12] Darko Nadić, Partije Zelenih u Evropi, Beograd, 2005. str. 12

[13] Petra Kelly, Nonviolence Speaks to Power, Center for Global Nonviolence Planning Project, Spark M. Matsunaga Institute for Peace, University of Hawai’i, Honolulu, 2001., str. 31-32

[14] Isto, str. 74

[15] Petra Kelly, Thinking Green!.Essays on Environmentalism, Feminism, and Nonviolence Parallax Press, Berkeley, 1994. str. 42-43

[16] Petra Kelly, Nonviolence Speaks to Power, Center for Global Nonviolence Planning Project, Spark M. Matsunaga Institute for Peace, University of Hawai’i, Honolulu, 2001.,str. 66

[17] Isto, str. 58-59

[18] Darko Nadić, Partije Zelenih u Evropi, Beograd,2005. str. 85

[19] Die Grünen, Das Bundesprogramm, Bonn, Die Grünen, 1980. str. 4

[20] Helmut Lippelt, The German Case: Die Grunen Short History – Basic Ideas, http://www.globalgreens.info/literature/maier/westerneurope.html, pristup, 30.10.2011.

[21] Petra Kelly,Nonviolence Speaks to Power, Center for Global Nonviolence Planning Project, Spark M. Matsunaga Institute for Peace, University of Hawai’i, Honolulu, 2001.,str.159

[22] Paul Hockenos, Joschka Fischer and the Making of the Berlin Republic. An Alternative History of Postwar Germany, OxfordUniversity Press, Oxford, 2008. str. 159

[23] Petra Kelly, Nonviolence Speaks to Power, Center for Global Nonviolence Planning Project, Spark M. Matsunaga Institute for Peace, University of Hawai’i, Honolulu, 2001., str. 126

[24] Isto, str. 26

[25] Ruth A. Bevan, PetraKelly: The Other Green, New Political Science, Volume 23, Number 2, 2001. str. 184

Influence of OUN and its agencies on formation of contemporary concept of social development

Monday, August 13th, 2012

Source

Vojin Vidanović [1]

Abstract

Modern concepts of social development were created along with the expanding activities of the United Nations which, in addition to safeguarding world peace, in recent decades, advocates for the reduction of economic and social disparities between developed and developing countries. This means that the priorities of social development is not only decide on the national level, that leaves the traditional principle of making the only nationally-led social development. This orientation is embodied in the creation of a very influential international organizations and agencies, including of course the greatest importance and role of the United Nations and its specialized organizations with supranational sign. This approach has contributed to the promotion of social development as an inevitable factor in contributing to improving the lives of najnerazvijednijim parts of the world and all spheres of human existence.

Keywords: United Nations, UN specialized agencies, globalization, social development, sustainable social development

In line

Contemporary concepts and definitions specifically point out that social development as part of social development include changes related to improving the quality of life, opportunities to meet, promotion and enrichment of diverse and universal human needs, raising the social security of citizens, improving the conditions of production and reproduction of life and prevention of social problems [2] .

For these reasons, it follows that, at the global level, the idea of ​​modern social development resulting from the search options for resolving the economic, political and social contradictions of the modern world, especially developing countries. In this context includes the social development program of social change, prevention and overcoming social problems based on the concept of human development, integrated social and economic development and sustainable development.

This approach to theory and practice of global social development is based on two important conditions: the first is the acceptance of change and recognition that this process always takes place dynamically in every community, and at all times while the second condition, the possibility that people may strongly influence the fate of their own social .

This particularly applies to the period in the last half century, which is characterized by a true desire of most developing countries toward social development, which should provide for the needs of people in important spheres of life and reduce the existing social tensions. This approach stems from the fact that the economic problems of underdeveloped countries and follow a very big social problems: hunger, malnutrition, high mortality, illiteracy, unemployment, health vulnerability, poverty and misery, which inhibit and slow down the economic and social development. Experience immediate implementation of the program indicate that the palliative measures can not achieve significant results, both in social and in economic spheres, and economic development in and out of underdevelopment is not possible without taking into account the social component.

Because of the complexity of the issues covered by the social development as well as the specifics of contemporary national and international problems that arise in the process of transition and globalization in recent years can be seen growing interest of the United Nations and its specialized agencies, not only for theoretical analysis but also for the implementation of various concepts related on social development.

Although there are no universal laws of social development, no single universal formula and development of modern social science have enough knowledge about the patterns and regularities of social movements, which may be used for design and construction of social change and international levels. The most important change in international organizations followed in terms of their orientation program, because in addition to conventional care for preventing armed conflicts between nations, the greatest attention to improving economic and social development and reducing the gap between the developed and underdeveloped parts of the world.

As stated in the process of organization of the United Nations played a major role, the organization and its specialized agencies will be given special attention.

The role of the United Nations

Although the concept of social development has a relatively long tradition, is no doubt that the modern concept of social development defined the late sixties of the 20th century when the various institutions within the United Nations (UN) pointed to the necessity of parallel, integrated economic and social development of developing countries in order backlog rehabilitation and acute social problems and a faster exit from the general underdevelopment [3] . It is emphasized that social development involves a socially defined goals for a specified time period, setting enough money available to the society in order to achieve these goals, as well as the correlation between goals and means on one of factors and objective conditions.

In these aspects dominate the following issues: the struggle for promotion of human development, reduce unemployment and poverty, reduce regional disparities, assistance during natural and social disasters, especially the prevention of diseases that are often the result of poor social and material conditions of life. In the above-mentioned context, particularly the important efforts to improve care for children and for the development and protection of human rights and freedoms. Also, the UN’s programs present a concern for environmental protection, and control the result of inadequate use of natural resources, leading to economic stagnation, poverty and environmental pollution.

In this sense, all the UN’s increasing orientation towards the elaboration of a current concept of “sustainable development” which promotes the achievement of long-term social goals with a balanced resource consumption, environmental awareness and promotion of modern environmental standards.

During the period when the increased number of UN member economic development planning becomes increasingly important issue because of “economic planning, tailored to the specific conditions and needs of developing countries, one of the main preconditions for its rapid economic and social development” [4] . Therefore, the first UN resolution on the development called for an “urgent need of less developed countries to set and implement national, universal and comprehensive development plans, to build their societies according to their needs.” At the same time, UN have taken actions to coordinate national and international efforts towards the rapid progress in developing countries. Thus, the UN, other than technical assistance, and began to provide immediate assistance in the field of planning, sending experts and sending peacekeeping missions in the affected areas due to the war. Through its activities, the UN reaffirmed the need and necessity of economic planning and social development in the so-called. “Developing countries”.

Taking all this into account, it can be concluded that the UN had been a very important role in promoting the most important principles of social development, based on basic values ​​of nurturing human freedom, dignity and justice. The source of all this can be found in major UN declarations and conclusions of international conferences and direct involvement of specialized committees and agencies.

For a clearer recognition of the role of the UN in the field of social development will be briefly analyzed relevant documents of the United Nations who have made the impact, and is now affecting the global social development, such as the Declaration and the UN Charter, as well as business organizations and specialized agencies.

The Universal Declaration of Human Rights

By analyzing the content of the Declaration of Human Rights (1948) [5] can be established without doubt that in it the first time at the global level, emphasizes the need to develop social and economic rights, which is focused through activities such as: access to education, health care , political participation, creating conditions for adequate standard of living, including the right to liberty, personal security and dignity. As can be concluded declaration contains a list of fundamental rights of every person regardless of skin color, sex, language, religion, political or other opinion, national or social origin. Human rights stand out as “natural rights” that belong to people simply because they are human beings.

Rights are usually classified into three categories:

  • Civil and political rights;
  • Economic and social rights;
  • The right to a healthy environment, cultural rights and the right to development;

The declaration is significant because in addition to the first part in which the amount of civil and political rights include the rights and welfare such as social security, work, free choice of employment, fair working conditions, protection against unemployment, trade unions, rest, restriction of work hours and periodic holidays with pay, adequate standard of living, health care, education, participation in cultural life.

The Universal Declaration of Human Rights has become the heritage of civilization, the obligation of States to respect its provisions and accepted by the world public opinion as a starting point for assessing the status of people around the world.

 

Declaration on Social Development

By accepting this policy by the United Nations in 1969. adopted a Declaration on Social Progress and Development in which the most fully specified meaning of the term social development. From this declaration shows that the goal of social development, constantly improving the material and spiritual living standards of all members of society, which can be made productive employment, improving nutrition, raising the standard of health, level of education and culture, the provision of adequate housing and social insurance and social protection of particularly vulnerable groups in society such as children, mothers, youth, elderly and disabled persons [6] .

One definition of community development created under the auspices of the UN to best reflect the essence and the key principles of this approach: “The term community development has entered into international use to refer to the process through which unites the efforts of people and government with the goal of economic, social and cultural conditions of communities to integrate into the life of the nation and to thus enable the full national progress. “

Declaration on Social Progress and Development states that the purpose of social progress and development of a never-ending increase in the material and spiritual living standards of all members of society, in accordance with human rights and fundamental freedoms. In this declaration mentioned, and social development plan as part of global development planning in general. Social development is that the primacy of target other types of development.

Declaration on Social Progress and Progress points out the following rights and principles:

  • National independence based on the rights of people to make independent decisions;
  • The principle of nonintervention in internal affairs of the state;
  • Respect for sovereignty and territorial integrity of each drževe
  • Permanent sovereignty of every nation on the basis of its priprodnog wealth and resources;
  • Right on the responsibility of the state and every nation and people to freely decide on their goals of social development, to set their own priorities idau accordance with the principles of the Charter of the UN decide on the means and methods of development without outside interference;
  • Peaceful coexistence, peace, friendly relations and cooperation between states, regardless of differences in their social, economic and politically system.

It is considered that the Declaration is an essential basis for development of the theory and practice of social development, and establishes a substantial basis for the later relevant UN documents on the subject. It can be said that this declaration is a clear expression of the global need for positive change, both in terms of developing nations, UN members, as well as building new relationships and equality among nations. Its importance is as a summary of many previously adopted UN Declaration with the common goal of social development as a common denominator and the practical expression of the striving for human rights and the eradication of all forms of discrimination against individuals and social groups [7] .

International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights of Man

The United Nations constantly trying to operationalize their own action plans to create a stronger obligation of all Member States, relating to satisfy basic human needs and concerns for the improvement of the social development. International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights of Man, unlike the Declaration, is focused on this to create stronger obligations of States which have ratified it to meet the basic needs of every man: for food, water, employment, right to social security, decent standard of living, right to health, special protection of mothers and children, rights of disabled persons idrugo. Also, there are the right to participate in cultural life, the right to enjoy the benefits of scientific progress is freedom to use the protection of the moral and material interests resulting from any scientific, literary or artistic production of which is the creator of man [8] .

Thus, social development is linked with participatory approaches in all types of social interests and demands skills in interpersonal and group communications. Thus, for example, self-help organization for significant mechanisms of social development, as developing skills in interpersonal relationships.

The ideas and practice of social development (and especially the social development of communities) are in some sense a reaction to the overemphasis on the importance of economic development in particular the role of market mechanisms to overcome social problems and contradictions. Most conceptions of social development emphasize the need for balance between economic and social development and to link social and economic goals. In particular, it relates to the idea of ​​sustainable development.

In order to increase economic and social development, it is certain that such an approach is required which ensures that economic development is of direct benefit to social welfare, such as the need to devise social development activities of benefit to economic development.

The Convention on the Rights of the Child

The Convention on the Rights of the UN in 1989. , is the most important international document, which protects the rights of the child and setting standards in this area. Ratified by almost all UN member states. The Convention is based on the belief that all human rights are interrelated and mutually dependent, and the content of the rights set forth in this Convention may be labeled as “security, protection, participation and prevention.” The right to security concerns on children’s rights to life and development, the name and nationality, to know who his parents and be cared for by them, the right to preserve identity, to education and health care. Rights to participation include civil and political rights and freedoms. Protection rights related to the protection of every child’s physical, sexual and psychological exploitation. Rights relating to the prevention of the obligation of States Parties to take all measures necessary to prevent any act detrimental to the child [9] .

Since its adoption, the Convention on the Rights of the Child has become the basis for the actions of UNICEF (the specialized agencies for the protection and promotion of children’s rights) in the individual countries, uključujujući and Serbia. The Convention represents a significant achievement in the development and strengthening of international law in the field of child development. This document, in one place, covered all human rights recognized by a particular group of people, which is a novelty in international law. Thanks to this Convention has become the most important international treaty on the Rights of the Child, and all other international human rights treaties, which are dedicated to particular provisions of the Rights of the subsidiary for support.

Besides being the first international document that includes all human rights in relation to children, the Convention was established as an innovative and challenging a new law, such as the right child to express his opinion and the right of the child victims of all forms of exploitation to physical and psychological treatment and integration . The Convention is the first international document that recognizes the role of NGOs in the protection and enjoyment of child rights in general, the primary means of promocja and protect the child at the international and national level [10] .

In addition, the Convention has influenced the further development of international law as well as a number of important international processes such as world conferences, summits and other meetings where important political decisions made in connection with the Rights of the Child. The Convention has given great impetus to the development and activities of civil society that plays a vital role in achieving children’s rights. However, what is most certainly due to the Convention in all states potpisnicma made significant progress in introducing measures for the realization of child rights.

The Convention has special significance in the effort to the rights of children and youth is one of social rights, and is an integral part of social development strategies that children viewed as the future of every nation, as can be seen from the provisions of the Millennium Declaration and other documents relevant to contemporary social development.

Global Summit on Social Development

The first World Summit for Social Development held in 1995. organized by the UN Institute for Social Development was the largest meeting of leaders (over 180 countries) in which to discuss the life of the people, the social problems the world faces, in order to improve the social image of the world in the future, to increase the employment rate, quality of life and social development to a higher level [11] .Declaration on Social Development and Programme of Action to combat poverty, adopted at the summit, put the needs of people at the center of development and international cooperation and assistance to the development of underdeveloped countries – the poorest countries, debt relief, help to access health care and education of the population and define in detail the ways in to be obligations of the Declaration into practice.

In contrast to the usual formulation of the previous UN documents in which they emphasized the recommendations, principles, etc., in the Declaration on Social Development expressly and specifically to develop precise obligations of participants and the summit of the world community.

World Summit on Social Development held in Geneva, 2000. as a special session of the UN General Assembly, entitled “Geneva 2000″. And he proposed new initiatives to meet the targets set in Kopenhagenskoj Declaration and Programme of Action [12] .

The Millennium Summit held in 2000. in New York. The Millennium Declaration was adopted, which includes important Millennium Development Goals (MDGs). As one of the conclusions highlighted the necessity of building a mechanism that will examine the social consequences of economic processes.

Third World Summit on Social Development held in 2005. year. The United Nations summit described as “the largest gathering of world leaders in history” and “environmental conditions smelijih decision-making in the areas of development, security, human rights and UN reform.” Discussed the success of the implementation of the MDGs in the period to 2005. year and all members present, including Serbia, have pledged that they will be implemented by 2015. years [13] .

UN Millennium Summit

Out of all these international meetings, the most important is called. “Millennium Summit” held in New York 2000th year (World Conference on soc. development) as a summary of all previous conferences and practical principles of development in the sublimation of the most important objectives and a strategy that is now known as the Millennium Development Goals.

UN Millennium Development Goals were adopted as guidelines for development in all countries that are striving to create conditions to improve living and working conditions that meet the needs of people. It can be argued that the development of UN member states at the global level and to measure achievement in meeting these goals [14] . In this sense the UN Millennium Development Goals can be viewed in the context of global, development.

The Millennium Development Goals of the United Nations provide a global social development plan to 2015. aimed at [15] :

- Halve poverty rate of the population and eradicate hunger;

- Achieve universal primary education;

- Promote gender equality and empower women;

- Reduce child mortality;

- Improve maternal health;

- Work on the prevention of HIV / AIDS, tuberculosis and other diseases;

- Ensure environmental sustainability;

- Develop a global partnership for development;

The Millennium Declaration has directly affected the plans of the signatory countries, including Serbia, especially in the short and medium term plans for the period to 2015. year. In the process of realization of the Millennium Summit was particularly significant place 2010th in New York who had an objective analysis of the implementation and accelerate progress towards achieving the Millennium Development Goals, including a detailed overview of the analysis of achievements, best practices, obstacles and challenges, so called. “specific learning strategies in action.” The goal of the Summit was the connection of the Millennium Development cilljeva with agreed international development agenda in order to create synergies among the various development objectives and the need for an integrated approach to achieving them.

Because of the ambitious programs of the organization for the protection of human rights often criticize the concept of the Millennium, because it is not sufficiently emphasized the link between goals, and the necessary material basis of human rights. Critics consider MDGs as they largely unattainable because certain regions such as Africa subsharske so underdeveloped that without extensive international aid can not achieve the desired changes [16] .

The second objection is that international organizations do not have a direct impact on how these goals will be realized within national systems and capacities for the role of the state significantly reduced the neo-liberal economics and globalization. However, despite this criticism, it is clear that the Millennium Development Goals aimed at achieving the universality of economic, social and cultural rights because it creates a favorable environment for their implementation.

This is most evident in the “Report on the implementation of the Millennium Development Goals” [17]published by the UN Development Program (UNDP) 2010. g. as a critical analysis of the achievements at the half of the scheduled period of realization of the objectives. The report states that the results of realization of the Millennium Development Goals in the regions around the world are unequal, however, that progress in the regions where the challenges are greatest (subsaharaska Africa and other underdeveloped parts of the world). Results achieved in successful cases show that progress is possible, but the extra effort needed to fully achieve the goals by 2015.

Globally, as the results stand out:

  • The proportion of people living in extreme poverty from 1990 to 2004 fell from third to less than one-fifth. If trends hold, the main goal of poverty reduction will be achieved. Special attention is given to the number of poor in Sub-Saharan region has declined by 6% since 2000., But also the region most lagging behind in achieving the Millennium Development Goals, and that further efforts and resources;
  • In these regions, access to primary education has improved from 80% in 1991 to 88% in 2005., And most of the progress achieved since 1999;
  • There was an improvement in the political participation of women;
  • Child mortality decreased globally, although it is still a big problem;
  • Improved control of the spread of malaria;

The last UN report on Human Development warned that success in achieving the Millennium Development Goals in the poorest countries can not depend solely on their weak economies and small development opportunities. Developed countries should fully fulfill its promises of official development assistance of 0.7% of GDP by 2015. Also, a group of eight most developed countries, the G8 called upon to fulfill his promise in 2005 that by 2010, doubling aid to Africa and the EU promised that by 2015 e-allocate 0.7% of GDP for development aid [18] .

Part of the strategic analysis of achievement of the MDGs is that, if they still want to achieve in a timely manner, we need increased financial investment in development, and innovative programs and policies aimed at overall development so that economic and social transformation of each condition.The conclusion is that development goals are still achievable, but it is necessary to overcome obstacles to their achievement.

Relevant agencies of the UN Social Development

In development planning, the UN is engaged in two ways: directly and indirectly. Directly, through the UN Development Programme (UNDP), which funded several projects in the planning of the Africa, Asia and Latin America. Also refers to a number of experts in development planning, which is engaged in designing national plans. Indirectly, the UN is engaged and centers of formation of the Committee for Development Planning, as well as the establishment of the UN Fund for financing activities in the field of development planning. However, several important UN bodies on the overall process of setting goals, planning and program development.

United Nations Development Programme

Among the many agencies and UN bodies, organizational, social development and planning is the most important United Nations Development Program, which is involved in achieving the following development goals: helping the UN to become a strong and cohesive force for sustainable human development, focuses its resources on a number of common goals for sustainable human development, such as poverty elimination, environmental regeneration, open spaces and radih progress for women, strengthening international cooperation for sustainable human development and serves as an important means for its implementation. [19] . In order to carry out projects and programs supported by UNDP uses national technical capacities of developing countries as well as the expertise of over 30 international and regional agencies and NGOs. In the center of UNDP activities and people, and aims to focus on six priorities: DEVELOPMENT elimination of poverty, environment and natural resources, management development, technical cooperation among developing countries, technology transfer and adaptation, and inclusion of women in development. Entrepreneurship is promoted as a means of promoting employment and reducing poverty. This also increases the demand for assistance in the area of ​​good governance and human rights.

Economic and Social Council

A significant body of the UN Economic and Social Council. Under his (formal) are sponsored institutions such as the International Atomic Energy Agency, World Trade Organization, the Organization for the Prohibition of Chemical Weapons, the World Tourism Organization and others.Their main goal is to encourage the implementation of the Declaration and the UN development goals, and coordinating the work of 14 specialized agencies and commissions, including the five global “regional” commissions.

The Council receives reports from all UN funds and programs and serves as a central forum for discussing international economic and social issues and to formulate recommendations that are given to members of the UN. His responsibility for the [20] :

  • Promotion of higher standards of living, employment and economic prosperity;
  • Identifying solutions to international problems;
  • Mediation in international, cultural and educational cooperation;
  • Encouraging universal respect for human rights and fundamental freedoms;

Besides, as a special assignment Economic and Social Council is to initiate studies and reports on all these issues and assist in the preparation of major international conferences in the economic and social fields and coordinates the implementation of activities and documents to be made on important global events. With such broad powers of the Economic and Social Council has more than 70% of human and financial resources of the entire UN system.

In order to achieve the broad goals set the Economic and Social Council cooperates with representatives of science, business sector and a large number of NGOs.

Center for Planning, Design and Development Policy

The most influential factor in relation to solving global social problems within the UN, has the Center for Planning, Design and Development Policy, which is in fact operationalization of the Committee for Development Planning. UN experts have pointed out that economic and social development in developing countries go the direction that leads to increasing social nejednakositi and exacerbation of existing problems, primarily due to increasing income disparities uraspodeli among population groups, inadequate agricultural policy, population policy, the policy field of education and enlightenment of the masses, and so on.

Under the influence of these initiatives has been accepted view that developing countries need to apply this methodology and the planning system which would be comprehensive and that would include plans for development of social sector (social services, social services and standards).

The two basic guiding principles of the Center for the planning, design and development policy that every human being has the right to a decent life and that all people have the right to equal participation in decisions that affect their lives. The challenge of research is the personalization of these values, but also in response to the situation and extent of their ignorance in some societies it is the most important task “of the Department of Sustainable Development [21] . “

Direct involvement of the UN in the field of social planning in developing countries is done by financing the construction of planned facilities, as islanjem Creation, revision and implementation of national plans. Stručnjaci OUN, takođe, obučavaju tehničko osoblje i planere iz zemalja u razvoju, kako bi sami mogli da izvršavaju zadatke koji im se postavljaju u vezi sa planiranjem.

Pored tela OUN, značajnu ulogu u ostvarivanju planiranja razvoja i socijalnog planiranja imaju i Međunarodna organizacija rada, Svetska banka i Međunarodni monetarni fond koji u sopstvenim dokumentima, planovima i izveštajima razrađuju koncepcije socijalnog razvoja koje su u saglasnosti sa ciljevima iznetim u dokumentima Organizacije ujedinjenih nacija.

Conclusion

Iz svega što je navedeno u prethodnoj analizi najvažniji zaključak je da je neophodno proces socijalnog razvoja analizirati u svetlu globalizacije, odnosno sve većeg uticaja posebno Ujedinjenih nacija i njenih specijalizovanih agencija. U takvim međunarodnim okolnostima ipak je zadržana autonomija nacionalnih programa socijalne politike i socijalnog razvoja, ali su Ujedinjene nacije tokom poslednjih decenija uticale i danas utiču na: osnaživanje i poštovanje ljudskih prava, prava dece, smanjenje siromaštva, razvoj nedovoljno razvijenih područja, kao i zaštitu manjinskih, ugroženih i marginalizovanih grupa. Detaljnija analiza uticaja OUN na socijalni razvoj u našoj zemlji nesumnjivo pokazuje značajan pomak posebno u praćenju socijalnih indikatora na osnovu kojih se planiraju programi socijalnog razvoja i njihova implentacija u svim sferama ljudskog života. Pored saradnje sa državnim organima i vladama pojedinih zemalja u značajnoj meri je povećan uticaj nevladinih organizacija koje su svojim kadrovskim potencijalima kao i korišćenjem međunarodnih iskustava učinile programe socijalnog razvoja prihvatljivim i održivim iu onim oblastima koje su decenijama bile zapostavljene.

Literature

  1. 1. Baklely JE,Bradshow, T., Planning local development – Theory and Practice , SAGE Publications, London, New Delphi, 2002..
  2. 2. Čekerevac, A., Uporedna i međunarodna socijalna politika , Savez društava socijalnih radnika Srbije, Beograd, 1999.
  3. 3. First United Nations Decade for Eradication of Poverty , Rezolucija GS OUN 51/178, New York, 16. decembar 1996.
  4. 4. Human Development Report 2007, Fighting climate change: Human solidarity in divided world UNDP , New York, 2007.
  5. 5. Izveštaj o humanom razvoju Srbije 2008 – Regionalna saradnja (ur. Jelica Minić), Program ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP) Srbija, Beograd, 2008.
  6. 6. Kočović, D., Socijalna politika , drugo izdanje, FPN, Beograd, 2007.
  7. 7. Lakićević, M. Gavrilović, A., Soc i jaln i ra zv oj i plan i ranje ,FPN, Beograd, 2008.
  8. 8. Millenium Development Goals Report 2010 , UNDP, New York, 2010.
  9. 9. Morvaridi, B., Social Justice and development, Palgrave Macmillan, New York, 2008.
  10. 10. Vajs, E., Svetski samit o socijalnom razvoju , čas. Socijalna politika i socijalni rad, Beograd, 1-2/96, str. 44., 1996.
  11. 11. Vidanović, V., Socijalni razvoj Srbije u procesu tranzicije , doktorska disertacija, FPN, Beograd, 2012. (odbranjena 12.03.2012)
  12. 12. Vučković-Šahović, N. (ur.), Prava deteta u međunarodnim dokumentima , Zaštitnik građana, Beograd, 2011.
  13. 13. Vuković, D., Socijalna sigurnost , FPN, Beograd, 2009.

Internet resursi

UNDP
http://www.undp.org (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

Odeljenje UN za održivi socijalni razvoj 
http://www.un.org/esa/dsd/ (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

Ekonomsko-socijalni savet OUN
            http://www.un.org/en/ecosoc/

Sajt Samita iz za socijalni razvoj 1995
http://www.iisd.ca/wssd95.html (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

Sajt samita Ženeva 2000
http://social.un.org/index/Home/Geneva2000.aspx (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

 

Summary

Contemporary concept of social development have been created paralelly with extended actions of organization of United nations, which are, beside keeping the world peace, in last decades contributing the reduction of economical and social inequalities between developed and less developed countries of the world.

This includes the idea that priorities of social development will be discussed not only at the national level, abandoing the traditional idea of deciding of exclusevly nationaly directed social development. Such orientation is embodied in creation of very influentual international organizations and agencies, among whom biggest infleuence and role is delegated to Organization of United Nations as well as its specialized international agencies. Such approach has contributed to affirmation of social development as factor in contributing ehancement of living conditions in all parts of the world and all countres in development, in all spheres of human existence.

Key words: organization of United nations, specialized OUN agencies, globalization, social development, sustainable social development


[1] dr Vojin Vidanović, Asistent na Fakultetu političkih nauka vojin.vidanovic@fpn.bg.ac.rs

[2] Lakićević, M. Gavrilović, A.: Soc i jaln i ra zv oj i plan i ranje , FPN, Beograd, 2008., str. 22

[3] Lakićević, M. Gavrilović, A.: Soc i jaln i ra zv oj i plan i ranje , FPN, Beograd, 2008., str. 7

[4] Rezolucija GS OUN o planiranju ekonomskog razvoja (1963) br. 1939

[5] Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima GS OUN 1948.

[6] Deklaracija o socijalnom razvoju i napretku GS OUN 2542 1969.

[7] Kočović, D., Socijalna politika , 2007.FPN, str. 108-109

[8] Vuković, D. “Socijalna sigurnost i socijalna prava”, Čigoja, Beograd, 2005., str. 36-37

[9] Konvencija o pravima deteta GS OUN 1989., Nju Jork

[10] Vučković-Šahović, N. (ur.) : Prava deteta u međunarodnim dokumentima , Zaštitnik građana, Beograd, 2011,
page. 8

[11] Sajt prvog Samita iz 1995 http://www.iisd.ca/wssd95.html (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

[12] Sajt samita Ženeva 2000 http://social.un.org/index/Home/Geneva2000.aspx (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

[13] Vajs, E. , Svetski samit o socijalnom razvoju , čas. Socijalna politika i socijalni rad, Beograd, 1-2/96, str. 44.,

[14] UN Milenijumski projekat http://www.unmilleniumproject.org (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

[15] Millenium Development Goals Indicators http://mdgs.un.org/ (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

[16] Millenium Development Goals Report 2010, OUN, Nju Jork

[17] Morvaridi, B., Social Justice and development , Palgrave Macmillan, Nju Jork, 2008., str. 102-104

[18] Human Development Report 2007 , Fighting climate change: Human solidarity in divided world UNDP ,
Nju Jork, 2007.

[19] UNDP http://www.undp.org   (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

[20] Ekonomsko-socijalni savet OUN                 http://www.un.org/en/ecosoc/ (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

[21] UN Division for sustainable developmentwww.un.org/esa/dsd/ (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

Uticaj organizacije Ujedinjenih nacija i njenih agencija na koncept socijalnog razvoja

Monday, August 13th, 2012

Izvor

Vojin Vidanović[1]

UTICAJ ORGANIZACIJE UJEDINJENIH NACIJA I NJENIH AGENCIJA

NA KONCEPT SOCIJALNOG RAZVOJA

Sažetak

Savremeni koncepti socijalnog razvoja nastali su uporedo sa proširenjem delovanja organizacije Ujedinjenih nacija koja se, pored očuvanja svetskog mira, poslednjih decenija zalaže i za smanjenje ekonomskih i socijalnih nejednakosti između razvijenih i nerazvijenih zemalja sveta. To podrazumeva da se o prioritetima socijalnog razvoja ne odlučuje samo na nacionalnom nivou, odnosno napušta se tradicionalno načelo odlučivanja o isključivo nacionalno vođenom socijalnom razvoju. Ovakva orijentacija je otelotvorena u stvaranju veoma uticajnih međunarodnih organizacija i agencija među kojima svakako najveći značaj i ulogu ima Organizacija ujedinjenih nacija i njene specijalizovane organizacije sa nadnacionalnim predznakom. Ovakav pristup doprineo je afirmaciji socijalnog razvoja kao nezaobilaznog faktora u doprinosu poboljšanju života u najnerazvijednijim delovima sveta i svim sferama ljudske egzistencije.

Ključne reči: Organizacija Ujedinjenih nacija, specijalizovane agencije OUN, globalizacija, socijalni razvoj, održivi socijalni razvoj

Uvod

Savremena shvatanja i definicije posebno ističu da socijalni razvoj kao deo društvenog razvoja obuhvata promene koje se odnose na poboljšanje kvaliteta života ljudi, stvaranje mogućnosti za zadovoljavanje, unapređenje i bogaćenje raznovrsnih i univerzalnih ljudskih potreba, podizanje nivoa socijalne sigurnosti građana, poboljšanje uslova produkcije i reprodukcije života kao i prevenciju socijalnih problema[2].

Iz navedenih razloga proizilazi da su, na globalnom nivou, ideje savremenog socijalnog razvoja nastale kao rezultat traženja mogućnosti za razrešenje ekonomskih, političkih i socijalnih protivrečnosti savremenog sveta, a posebno zemalja u razvoju. U tom kontekstu socijalni razvoj obuhvata program socijalnih promena, prevencije i prevazilaženja socijalnih problema na osnovu koncepcija humanog razvoja,  integralnog socijalnog i ekonomskog razvoja i   održivog razvoja.

Ovakav pristup teoriji i praksi globalnog socijalnog razvoja zasniva  se na dva važna uslova:  prvi je prihvatanje promena i uviđanje da se taj dinamski proces stalno odvija u svakoj zajednici, i u svako vreme dok je drugi uslov mogućnost da ljudi mogu odlučno da utiču na sopstvenu društvenu sudbinu.

To se posebno odnosi na period druge polovine  prošlog veka koji karakteriše istinska težnja najvećeg broja nerazvijenih zemalja ka socijalnom razvoju koji treba da obezbedi zadovoljenje potreba ljudi u važnim sferama života i smanji postojeće društvene tenzije. Ovakav pristup proizlazi iz činjenice da ekonomski problemi nerazvijenih zemalja prate i izuzetno veliki socijalni problemi: glad, pothranjenost, visoka smrtnost, nepismenost, nezaposlenost, zdravstvena ugroženost, siromaštvo i beda, koji koče i usporavaju ekonomsko-socijalni razvoj. Iskustva realizacije neposrednih programa pokazuju da se palijativnim merama ne mogu postići značajniji rezultati, kako u socijalnoj, tako i u ekonomskoj sferi, te da ekonomski razvoj i izlazak iz nerazvijenosti nije moguć bez uvažavanja socijalnih komponenti.

Zbog složenosti problema koji su obuhvaćeni socijalnim razvojem kao i specifičnosti savremenih nacionalnih i međunarodnih problema koji se javljaju u procesu tranzicije i globalizacije poslednjih godina uočava se povećan interes Ujedinjenih nacija i njenih specijalizovanih agencija ne samo za teorijskim proučavanjem već i za implementacijom različitih koncepcija koje se odnose na socijalni razvoj.

Iako ne postoje univerzalne zakonitosti društvenog razvoja, niti jedinstvene i univerzalne formule razvoja, savremene društvene nauke raspolažu dovoljnim saznanjima o pravilnostima i zakonitostima društvenog kretanja, koja mogu služiti za projektovanje i izvođenje društvenih promena i na međunarodnom planu. Najvažnije promene u radu međunarodnih organizacija usledile su u pogledu njihove programske orijentacije, jer su pored klasične brige za sprečavanje ratnih sukoba među narodima, najveću pažnju posvetile unapređenju ekonomskog i socijalnog razvoja i smanjenju jaza između razvijenog i nerazvijenog dela sveta.

Kako je u navedenom procesu organizacija Ujedinjenih nacija odigrala najvažniju ulogu, ovoj organizaciji i njenim specijalizovanim agencijama će se posvetiti posebna pažnja.

Uloga Organizacije ujedinjenih nacija

Iako pojam socijalnog razvoja ima relativno dugu tradiciju, nesumljivo je da je savremena koncepcija socijalnog razvoja definisana krajem šezdesetih godina 20. veka kada je u okviru raznih institucija Organizacije ujedinjenih nacija (OUN) uka­zano na neophodnost uporednog, integralnog ekonomskog i socijalnog razvoja nerazvijenih zemalja u cilju saniranja nagomilanih i akutnih socijalnih problema i bržeg izlaska iz opšte nerazvijenosti[3]. Posebno se naglašava da socijalni razvoj obuhvata društveno definisane ciljeve za određeni vremenski period, određivanje stredstava koja su na raspolaganju društvu kako bi se ostvarili ti ciljevi, kao i korelacija između ciljeva i sredstava na jednoj i faktora i objektivnih uslova.

U okviru ove orijentacije dominiraju sledeća pitanja: borba za unapređenje humanog razvoja, smanjenje nezaposlenosti i siromaštva, smanjenje regionalnih razlika, pomoć za vreme prirodnih i socijalnih katastrofa, a naročito sprečavanje bolesti koje su često rezultat loših socijalnih i materijalnih uslova života. U navednom kontekstu, posebno su važna nastojanja za unapređenje brige o deci kao i za razvoj i zaštitu ljudskih prava i sloboda. Takođe, u programima OUN sve je prisutnija briga za zaštitu životne sredine, kao i kontrolisanja posledica neadekvatnog korišćenja prirodnih resursa, što dovodi do ekonomske stagnacije, siromaštva i zagađenja životne sredine.

U tom smislu sve je izraženija orijentacija OUN ka razradi veoma aktuelnog koncepta „održivog razvoja“ koji promoviše ostvarivanje dugoročnih socijalnih ciljeva uz uravnoteženu potrošnju resursa, ekološku svest i promociju savremenih ekoloških standarda.

U periodu kada se povećao broj članica OUN planiranje privrednog razvoja  postaje sve značajnija tema rada jer  j­e ­”privre­dno­ p­lanira­nje, ­prilagođen­o ­specif­ičnim uslov­ima i potreb­ama sv­ake ze­mlje u ­raz­voju, jeda­n od­ glavni­h ­preduslova nje­no­g ­brzog ekonom­sko­g ­i dru­štv­enog raz­v­oja”[4]. Zato prve rezolucije OUN o razvoju pozvaju na ”hitnu­ potrebu­ manje razvijenih­ zemalja ­da­ postave­ i sprovode nacionalne, sveobuhvatne i ­celovite planove razvoja, ­kako ­bi izgradile­ svoja društva u­ ­sk­ladu ­sa ­sv­ojim potreba­ma­”.­ Istovrem­en­o­, U­N su pr­ed­uz­ele­ akti­vn­osti da s­e koo­rdinira­ju­ naci­on­alni i međunarodn­i napori u pravcu ­brž­eg napretka ze­ma­lja u raz­vo­ju. Tak­o ­su U­N, osim tehnič­ke pom­oć­i,­ počele­ d­a ­pružaju ­i ­ne­posred­nu­ pomoć u sf­er­i planir­anj­a, upu­ći­va­nj­em eksp­erata, kao i slanjem mirovnih misija u ugroženim područjima usled ratnih sukoba. Ovakvim ­aktivnostima U­N su­ potvrd­il­e ­potrebu ­i ne­ophodnos­t ­planiranja privredno­g i socijalnog razvoja u­ tzv. ”z­em­lj­ama u razvoj­u”.­

Uzimajući sve navedeno u obzir, može se zaključiti da su OUN do sada imale veoma značajnu ulogu u promociji najvažnijih principa socijalnog razvoja, zasnovanog na bazičnim vrednostima negovanja ljudskih sloboda, dostojanstva i pravde. Izvorište svega navedenog možemo naći u najvažnijim deklaracijama OUN kao i zaključcima međunarodnih konferencijama i neposrednom angažovanju specijalizovanih odbora i agencija.

Radi jasnijeg sagledavanja uloge OUN na planu socijalnog razvoja ukratko će se analizirati relevantni dokumenti Ujedinjenih nacija koji su izvršili uticaj, a i sada utiču na globalni socijalni razvoj, kao što su: deklaracije i povelja OUN, kao i delatnost specijalizovanih organizacija i agencija.

Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima

Analizom sadržaja Deklaracije o ljudskim pravima (1948)[5] nesumljivo se može utvrditi da se u njoj, po prvi put na globalnom nivou, ističe potreba razvoja socijalnih i ekonomskih prava, što se konkretizuje kroz aktivnosti kao što su: dostupnost obrazovanja, zdravstvene zaštite, političke participacije, stvaranje uslova za odgovarajući životni standard, uključujući i pravo na slobodu, ličnu sigurnost i dostojanstvo. Kao što se može zaključiti deklaracija sadrži ­ popis osnovnih prava svakog  čoveka bez obzira  na boju kože­,­ pol, jezik,­ veru­, političko ili drugo uverenje, nacionalno ili socijalno poreklo. Ljudska ­prava ­se­ ističu kao “p­rirodna prava” koja­ pripadaju ljudima jednostavno zato što ­su­ ljudska bića.

Prava se najčešće razvrstavaju u tri kategorije:

  • Građanska i politička prava;
  • Ekonomska i socijalna prava;
  • Pravo na zdravu životnu sredinu, kulturna prava i prava na razvoj;

Deklaracija je značajna, jer je pored prvog dela u kome se iznose građanska i politička prava, uključila i socijalna prava kao što su: socijalno osiguranje, rad, slobodan izbor zanimanja, pravične uslove rada, zaštitu od nezaposlenosti, sindikalno udruživanje, odmor, ograničenje radnog vremena i povremeni plaćeni odmor, odgovarajući životni standard, zdravstvenu zaštitu, školovanje, učešće u kulturnom životu zajednice.

Univerzalna deklaracija o pravima ­čoveka postal­a je civili­zacijska te­kovina, obaveza država­ da poštuju njene ­odre­dbe i prihvaćen­a ­u ­svetskom javnom mnjenju ka­o ­polazište za ocenu­ položaja ljudi ­svuda u svetu.

Deklaracija o socijalnom razvoju

Prihvatajući ovakve smernice Organizacija ujedinjenih nacija je 1969. godine donela Deklaraciju o socijalnom progresu i razvoju u kojoj je najpotpunije određeno značenje pojma socijalnog razvoja. Iz te deklaracije proizlazi da je cilj socijalnog razvoja stalno povećavanje materijalnog i duhovnog životnog standarda svih članova društva, koje se može ostvariti produktivnim zapošljavanjem, poboljšavanjem ishrane, podizanjem zdravstvenog standarda, stepena obrazovanja i kulture, obezbeđivanje odgovarajućih stambenih uslova, kao i socijalnim osiguranjem i socijalnom zaštitom naročito najugroženijih kategorija društva kao što su deca, majke, omladina, ostarela i invalidna lica[6].

Jedna od definicija razvoja zajednice nastala u okrilju UN na najbolji način odražava suštinu i ključne principe ovog pristupa: „Termin razvoj zajednice ušao je u međunarodnu upotrebu da bi označio proces preko koga se objedinjuju napori ljudi i vladajućih struktura sa ciljem da se ekonomski, socijalni i kulturni uslovi zajednice integrišu u život nacije i da se na taj način omogući pun nacionalni progres”.

Deklaracija o socijalnom progresu i razvoju ističe da  je cilj­ s­oc­ija­lnog nap­ret­ka i razv­oja n­epr­estan poras­t ­materi­jalnih i duhovnih živo­tnih sta­nd­arda svih ­članova­ društva, u skla­du ­sa­ ljudskim p­ra­vima i os­no­vn­om slo­bo­dom­. U ovo­j ­deklaraciji se­ sp­ominje ­i ­pl­aniranj­e ­socija­lnog razvoj­a k­ao­ d­eo gl­obalno­g plan­ir­anj­a razvo­ja­ uopšte­. Socijalnom razvoj­u ­da­je se primat­ ­u o­dnosu­ na­ sve ­dru­ge vr­ste­ razvoja.

Deklaracija o socijalnom progresu i napretku ističe sledeća prava i principe:

  • N­ac­iona­lna n­ez­avisnost ba­zirana­ n­a ­pravima ljudi­ da sa­mos­talno­ odlučuju;
  • Pri­nc­ip nem­eš­anja­ u­ unutra­šnje­ d­rža­vne po­sl­ove­;
  • ­Poš­tovanje­ suverenit­eta i­ t­er­it­orijalnog ­integ­ri­teta svake­ držev­e
  • Tr­ajni­ suver­eni­tet za svak­u naciju n­a osnovu­ njen­og prip­ro­dnog bogatstv­a ­i izvora­;
  • Prav­o n­a odg­ov­or­nost drž­ave i ­sva­ke­ naci­je­ i ­ljudi d­a ­slobodno ­odl­učuju ­o svoj­i­m ­ci­ljevima socija­lnog razvo­ja­, ­da po­st­ave svoje­ p­rioritete­ i d­a u skl­ad­u ­sa principi­ma­ Povelje U­N odluče­ o ­sredstvim­a ­i metodam­a ­svo­g razvo­ja­ b­ez i­ka­kvog spoljaš­nj­eg u­ticaja­;
  • Mi­roljubiva­ koeg­zi­st­encija, mi­r,­ prijateljs­ke veze ­i ­saradnj­a me­đu državama­, bez obz­ira na raz­lik­e u njihovo­m ­dru­štveno­m, e­konomsko­m ­i politč­kom­ sistem­u.

Danas se smatra da Deklaracija predstavlja suštinski osnov razvoja teorije i prakse socijalnog razvoja, a uspostavlja i suštinsku osnovu za kasnije relevatne dokumente OUN o ovoj tematici. Može se reći da ova deklaracija predstavlja jasan izraz globalne potrebe za pozitivnom promenom, kako u smislu razvoja nacija, članova OUN; tako i u stvaranju novih i jednakih odnosa među nacijama. Njen značaj je što predstavlja sažetak mnogih do tada usvojenih deklaracija OUN sa zajedničkim ciljem socijalnog razvoja kao zajedničkim imeniteljem i praktičnim izrazom težnji za poštovanje ljudskih prava i iskorenjivanje svih oblika diskriminacije individua i društvenih grupa[7].

Međunarodni pakt o ekonomskim, socijalnim  i kulturnim pravima čoveka

Organizacija ujedinjenih nacija permanentno  nastoji da operacionalizuje sopstvene akcione planove kako bi se stvorili čvršće obaveze svih zemalja članica, koje se odnose na zadovoljenje osnovnih ljudskih potreba, odnosno brige za unapređenje politike socijalnog razvoja. Međunarodni­ pakt o ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima čoveka,­za razliku od deklaracija, usmeren je na to da se stvore ­čvršće obaveze država koje su ga ratifikovale da zado­volje o­sn­ovn­e potrebe sv­ak­og­ čovek­a: za hr­an­om,­ za vod­om­, ­zaposle­nje­m, ­pravo na ­socijalno ­obezbeđe­nje­, dos­toj­an živ­otni st­andard,­ pravo­ n­a ­zd­ra­vlje, ­posebnu ­zaštit­u ­majki ­i ­dece, prava­ hendi­kepiranih­ li­ca i d­ru­go. Tak­ođe, ističu ­se i pra­vo­ u­če­šća u­ k­ulturn­om ž­ivotu, p­ravo da se uživa u blagodet­ima­ naučnog­ n­ap­ret­ka i p­ra­vo­ da s­e kori­st­i ­zaštita moralnih i materijalni­h i­nteresa koji­ pr­oističu­ i­z ­bilo ­kojeg nau­čnog, književno­g ili umetničkog pro­izvoda ­čiji je tvorac­ č­ovek[8]. ­

Na taj način, socijalni razvoj je povezan sa participativnim pristupima u svim vrstama socijalnih interesa i zahteva veštine u međuljudskim i grupnim komunikacijama. Tako su, naprimer, organizacije za samopomoć značajni mehanizmi socijalnog razvoja, pošto razvijaju veštine za međuljudske odnose.

Ideje i praksa socijalnog razvoja (i posebno socijalnog razvoja zajednica) predstavljaju u izvesnom smislu reakciju na prenaglašavanje značaja ekonomskog razvoja u naročito uloge tržišnih mehanizama u prevazilaženju socijalnih problema i protivrečnosti. Većina koncepcija o socijalnom razvoju naglašavaju potrebu za ravnotežom između ekonomskog i socijalnog razvoja i za povezivanjem socijalnih i ekonomskih ciljeva. Posebno se to odnosi na ideje održivog razvoja.

U cilju povećanja ekonomskog i socijalnog razvoja izvesno je da je neophodan takav pristup u kome se obezbeđuje da ekonomski razvoj bude od direktne koristi za socijalno blagostanje, kao što se moraju osmišljavati aktivnosti socijalnog razvoja od koristi za ekonomski razvoj.

Konvencija o pravima deteta

Konvencija o pravima detet­a UN, iz 1989. godine, je najznačajniji međunarodni dokument, kojim se štite prava­ deteta i postavljaju standard­i u ovoj oblasti. Ratifikovale su je gotovo sve članice OUN­. Konvencija se bazira na uverenj­u da su sva ljudska prava međusobno povezana i uzajamno zavisna, pa se ­sadržina prava utvrđenih ovom konvencijom može označiti kao ”obezbeđenje, zaštita, participacija i prevencija”. Pravo na obezbeđenje odnosi se na prava deteta na život i razvoj, ime i državljanstvo, da zna ko su mu roditelji i pravo na njihovo staranje, pravo na očuvanje identiteta, na obrazovanje i zdravstvenu zaštitu. Prava na participaciju obuhvataju građanska i politička prava i slobode. Prava na zaštitu odnose se na zaštitu deteta­ od svake fizičke, seksualne i psihološke eksploatacije. Prava na prevenciju odnose se na obavezu država članica Konvencije da preduzmu sve mere koje su potrebne da bi se sprečio svaki postupak štetan za dete[9].

Od svog donošenja, Konvencija o pravima deteta postala je osnova  za delovanja UNICEF-a (specijalizovane agencije za zaštitu i promociju prava deteta) u pojedinačnim zemljama, uključujujući i Srbiju. Konvencija predstavlja značajno dostignuće u pogledu razvoja i jačanja međunarodnog prava u oblasti razvoja deteta. U ovom dokumentu su, na jednom mestu, obuhvaćena sva ljudska prava koja se priznaju nekoj posebnoj grupi ljudi, što je novina u međunarodnom pravu. Zahvaljujući tome Konvencija je postala najvažniji međunarodni ugovor o pravima deteta, a svi drugi međunarodni ugovori o ljudskim pravima, čije su pojedine odredbe posvećene pravima deteta su subsidijarni oslonac.

Osim što je prvi međunarodni dokument koji obuhvata sva ljudska prava u odnosu na decu, Konvencija je inovativna pošto uspostavlja neka nova i izazovna prava, kao što su pravo deteta da izrazi svoje mišljenje i pravo deteta žrtve svih oblika eksploatacije na fizički i psihološki tretman i integraciju. Konvencija je prvi međunarodni dokument koji prepoznaje ulogu nevladinih organizacija u zaštiti i uživanju prava deteta uopšte, osnovno sredstvo za promocju i zaštititu deteta na međunarodnom i nacionalnom nivou[10].

Pored toga, Konvencija je uticala na dalji razvoj međunarodnog prava kao i na čitav niz važnih međunarodnih procesa kao što su svetski kongresi, samiti i drugi sastanci na kojima su donete važne političke odluke u vezi sa pravima deteta. Konvencija je dala podsticaj velikom razvoju i aktivnosti civilnog društva koje igra suštinski važnu ulogu u ostvarivanju prava deteta. Međutim, ono što je svakako najvažnije zahvaljujući Konvenciji, u svim državama potpisnicma napravljen je značajan napredak u uvođenju mera za ostvarivanje prava deteta.

Poseban značaj Konvencija ima u nastojanju da prava dece i omladine spada u socijalna prava, a integralni je deo strategija socijalnog razvoja koja decu posmatra kao budućnost svake nacije, što se može videti i iz odredbi Milenijumske deklaracije i drugih dokumenata značajnih za savremeni socijalni razvoj.

Globalni samiti o socijalnom razvoju

Prvi svetski samit za socijalni razvoj održan je 1995. u organizaciji Instituta UN za socijalni razvoj bio je najveći sastanak lidera (oko 180 zemalja) na kome se raspravljalo o životu ljudi, socijalnim problemima  sa kojima se svet suočava, sa ciljem da se socijalna slika sveta poboljša u budućnosti, da se poveća stopa zaposlenosti, kvalitet života i socijalni razvoj podigne na viši nivo[11]. Dekla­racija­ z­a socijalni­ r­azvoj i Pr­ogram a­kc­ija borb­e ­pro­tiv si­romaštv­a, usvojen­i na ovom samitu,­ stav­lja­ju potrebe ljudi u ­ce­ntar ­raz­vo­ja­ i međ­un­arodne s­ar­ad­nj­e kao i­ pomoć­ r­az­vo­ju ­nerazv­ijen­ih zem­alja – otpisi­va­nj­em duga n­ajsi­romaš­nij­im zemlja­ma­, ­pomoć­ u ostvarivanj­u zd­ravst­ve­ne­ zašt­it­e i obra­zovanju stan­ov­ništva i­ de­ta­lj­no def­in­iš­u načine ­na koje­ će se ­ob­aveze ­iz Dek­laraci­je­ p­rimeniti­ u­ p­rak­si­.

Za razliku od uobičajenih formulacija prethodnih dokumenata UN u kojima su se naglašavale preporuke, principi i slično, u Deklaraciji za socijalni razvoj izričito i konkretno se precizno razrađuju obaveze učesnica samita i svetske zajednice.

Dr­ug­i svetski sa­mi­t o socija­ln­om ­razvoj­u ­održa­n ­je ­u Ženev­i, 2000. godine ­ka­o specij­al­na sednica Generaln­e skupštin­e ­UN­, pod­ naziv­om­ ”Ženeva 20­00­.”­ I na nj­emu­ su p­red­lože­ne nove ­ini­ci­jat­ive za ­isp­unja­vanje cilje­va postavljenih u­ Kopenhag­ensk­oj­ dekl­ara­ci­ji i prog­r­amu­ akcije[12]­.

Milenijumski samit održan je 2000. u Nju Jorku. Doneta je Milenijumska deklaracija koja uključuje važne Milenijumske ciljeve razvoja (MCR). Ka­o jeda­n ­od­ zaklj­učaka istaknu­t­a j­e ­ne­ophod­no­st ­izgra­dnj­e ­mehani­zma­ kojim ć­e ­se preispitiva­ti soc­ija­ln­e ­posledic­e ­ekonomsk­ih­ p­roc­esa.

Treći svetski samit o socijalnom razvoju održan je 2005. godine. Ujedinjene nacije Samit opisuju kao „najveći skup svetskih lidera u istoriji“ i „životnu prilika za donošenje smelijih odluka u oblastima razvoja, bezbednosti, ljudskih prava i reforme Ujedinjenih nacija“. Raspravljano je o uspesima u realizaciji MCR u periodu do 2005. godine a sve prisutne članice, uključujući i Srbiju, obavezale su se da će ih realizovati do 2015. godine[13].

Milenijumski samit OUN

Od svih do sada navedenih međunarodnih skupova, najvažniji je tzv. “Milenijumskom sam­it”  ­od­ržan  ­u Njujork­u ­2000. g­od­ine (svetska konferencija o soc. razvoju) jer predstavlja siže rada svih prethodnih konferencija i praktičnu sublimaciju principa razvoja u najvažnije ciljeve i strategiju koja je danas poznata kao Milenijumski ciljevi.

Milenijumski ciljevi razvoja OUN usvojeni su kao smernice razvoja u svim zemljama koje streme ka stvaranju uslova za poboljšanje životnih i radnih uslova odnosno zadovoljenje potreba ljudi.  Može se reći da će se razvoj zemalja članica OUN na globalnom nivou meriti i postignućem u ispunjenju ovih ciljeva [14]. U tom smislu Milenijumski ciljevi OUN se mogu posmatrati i u kontekstu globalnog, razvoja.

Milenijumski ciljevi razvoja Ujedinjenih nacija predviđaju globalni plan socijalnog razvoja do 2015. koji za cilj ima[15]:

-         Prepoloviti stopu siromaštva ukupnog stanovništva i iskoreniti glad;

-          Postići univerzalnost osnovnog obrazovanja;

-         Promovisati jednakost među polovima i dati veća prava ženama;

-         Smanjiti smrtnost dece;

-         Poboljšati maternalno zdravlje;

-         Raditi na prevenciji HIV/SIDE, tuberkuloze i ostalih bolesti;

-         Osigurati održivost prirodne sredine;

-         Razviti globalno partnerstvo za razvoj;

Milenijumska deklaracija direktno je uticala na planove zemalja potpisnica, uključujući i Srbiju, posebno u kratkoročnim i srednjoročnim planovima za period do 2015. godine. U procesu realizacije Milenijumskih ciljeva naročito je značajan samit održan 2010. u Nju Jorku koji je za cilje imao analizu realizacije i ubrzanje napretka ka ostvarenju Milenijumskih ciljeva razvoja, uključujući detaljni pregled analize postignuća, najboljih praksi, prepreka i izazova tzv.„učenja konkretnih strategija iz akcije“. Cilj Samita je bio i povezivanje Milenijumskih cilljeva razvoja sa dogovorenom međunarodnom agendom razvoja radi stvaranja sinergije među različitim razvojnim ciljevima i potrebe za integrisanim pristupom u postizanju istih.

Zbog ambiciozno postavljenih programa organizacije za zaštitu ljudskih prava često kritikuju koncept Milenijumskih ciljeva,  jer nije dovoljno istaknuta veza između postavljenih ciljeva, potrebne materijalne osnove i ostvarivanja ljudskih prava. Kritičari Milenijumskih ciljeva smatraju da su oni velikim delom neostvarivi jer su određeni regioni poput subsharske Afrike toliko nerazvijeni da bez obimne međunarodne pomoći ne mogu postići željene promene[16].

Druga primedba je da međunarodne organizacije nemaju direktan uticaj na način na koji će se ovi ciljevi realizovati unutar nacionalnih sistema jer su kapaciteti i uloga države znatno umanjeni neoliberalnom ekonomijom  i globalizacijom.  Međutim, uprkos ovoj kritici jasno je da su Milenijumski ciljevi razvoja usmereni ka ostvarenju univerzalnosti ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava jer  se stvara povoljna klima za njihovu realizaciju.

To se najbolje uočava iz  „Izveštaja o realizaciji Milenijumskih ciljeva razvoja“[17] koji je objavio Program OUN za razvoj (UNDP) 2010. g. kao kritičku analizu postignuća na polovini predviđenog perioda realizacije ciljeva. U izveštaju se navodi da su rezultati realizacije Milenijumskih ciljeva razvoja u regionima širom sveta nejednaki, međutim da je napredak postignut i u regionima u kojima su izazovi najveći (subsaharaska Afrika i drugi nerazvijeni delovi sveta). Rezultati koji su postignuti u uspešnijim slučajevima pokazuju da je napredak moguć, ali je potreban dodatan napor da bi se ciljevi u potpunosti postigli do 2015.

Na globalnom planu, kao postignuća se ističu:

  • Proporcija ljudi koji žive u ekstremnom siromaštvu je od 1990 do 2004 pala sa trećine na manje od jedne petine. Ukoliko se trend održi, osnovni  cilj smanjenja siromaštva će biti ostvaren. Posebno se ističe da je broj siromašnih u subsaharskom regionu opao za 6% od 2000., ali i da ovaj region najviše kasni u ostvarenju Milenijumskih ciljeva razvoja, odnosno da je potrebno uložiti dodatne napore i sredstva;
  • U navedenim regionima pristup osnovnom školstvu je poboljšan sa 80% u 1991 na 88% 2005., a najveći deo napretka ostvaren je posle 1999;
  • Došlo je do poboljšanja u političkoj participaciji žena;
  • Dečija smrtnost globalno opada, iako je još uvek veliki problem;
  • Poboljšala se kontrola širenja malarije;

Poslednji izveštaji UN o humanom razvoju upozoravaju da uspeh u postizanju Milenijumskih ciljeva razvoja kod najsiromašnijih zemalja ne može zavisiti isključivo od njihovih slabih ekonomija i malih razvojnih mogućnosti. Razvijene zemlje treba u potpunosti da ispune data obećanja o zvaničnoj razvojnoj pomoći od 0,7% BDP do 2015. Takođe, grupa od osam najrazvijenih zemalja G8 se poziva da ispuni svoje obećanje dato 2005 da će do 2010 duplirati pomoć Africi, kao i obećanje zemalja EU da će do 2015-e alocirati 0,7% BDP-a za razvojnu pomoć[18].

Deo strateške analize postignuća Milenijumskih ciljeva razvoja je da, ako se oni i dalje žele postići u zadatom roku, neophodne su povećane finansijske investicije u razvoj, ali i inovativni programi i politike koji za cilj imaju ukupni razvoj, tako da se ekonomska i društvena transformacija međusobno  uslovljavaju. Zaključak je da su ciljevi razvoja još uvek dostižni, ali da je potrebno prevazići prepreke u njihovom ostvarivanju.

Agencije OUN relevatne za socijalni razvoj

U pla­ni­ranj­u razvo­ja, U­N su s­e ­anga­žovale ­na dva­ na­čina: neposr­edno i posredn­o. Neposr­edn­o,­ prek­o Prog­ra­ma­ UN za ra­zv­oj­ (UNDP)­, ­kojim­ s­e finansira viš­e proj­eka­ta iz p­la­niranja raz­voja z­em­alja Afr­ike, Azije, L­ati­nske Amer­ik­e.­ Osim t­og­a upuć­uje se v­eć­i ­broj str­uč­nj­ak­a za p­la­n­ira­nje raz­vo­ja, ko­ji s­e angažuju u ko­nc­ip­ir­anju n­ac­io­nalnih ­pl­an­ova. Pos­re­dno, UN s­u ­se­ angažo­va­le formiranjem­ K­omiteta ­i centara z­a p­la­ni­ranje ­raz­vo­ja, kao i osnivanje­m ­fonda UN ­za finansiranje­ a­ktivno­sti u ob­la­sti plani­ranja razvoja. ­Međutim, više značajnih tela OUN uključeno je ukupne procese postavljanja ciljeva, planiranja i realizacije programa razvoja.

Program UN za razvoj

Među brojnim agencijama i organizacionim telima OUN,za socijalni razvoj i  planiranje naj­va­žn­iji je ­Program UN za razvoj koji je angažovan na ost­var­ivanju­ sledeći­h ­raz­vojni­h ciljeva­: ­pomaže ­UN da p­ostanu sn­až­na i kohezivn­a sila za održ­ivi­ ljud­ski­ ra­zvoj, usme­ra­va svoj­a sreds­tva na niz ciljeva zaj­edničk­ih­ z­a održiv­i ­ljud­ski raz­vo­j, kao što­ su uk­lanjanje sirom­ašt­va, obnavljanje ­ok­oline­, ­ot­vara­nje r­adi­h mesta i ­na­predak ­za žene­, ojačava­ međunarod­nu ­saradnj­u za održiv­i ­ljudski ­ra­zv­oj i služi ka­o značajno sr­ed­st­vo­ za njegovo ­ostvarivanj­e.[19]­. Da bi izvrš­io­ proje­kt­e­ i progra­me ­razvo­ja­ k­oj­e pod­rž­ava, UNDP k­oristi nacio­nal­ne­ tehni­čke kapa­ci­te­te ­zemalja ­u ­razv­oju kao ­i ekspert­izu­ p­reko 3­0 ­me­đu­na­rodnih i ­region­aln­ih­ agencija i nevla­dinih organ­izacija.­ U­ c­en­tru aktivnosti­ ­UN­DP­-a su lj­udi­, a ci­lj­ev­i se fokus­iraju ­na­ šest ­pri­oritet­a: ukla­nj­anje sir­oma­štva ­i r­azvoj ­, okolin­a i­ priro­dni resursi, razv­oj­ upravljanja, teh­ni­čk­a sara­dnja­ m­eđu zemlja­ma­ u­ razvo­ju, pren­os i adap­t­aci­ja­ tehnologij­a ­i uključivanj­e žena u razvo­j. Pre­duzet­ništvo se­ promoviš­e k­ao sreds­tv­o ­za­ pospešivanje ­za­poslenja­ i smanje­nje­ siro­maštva. Po­veća­vaju se i ­zahtevi ­za pomoć u područ­ju­ dobr­og­ up­ravljanja ­i ljudsk­ih­ prava.

Ekonomsko-socijalni savet

Značajan organ UN je Ekonomsko-socijalni savet. Pod njegovim (formalnim) pokroviteljstvom nalaze se institucije kao što su: Međunarodna agencija za atomsku energiju, Svetska trgovinska organizacija, Organizacija za zabranu hemijskog oružja, Svetska turistička organizacija i dr. Njihov osnovni cilj je podsticanje sprovođenja deklaracija i razvojnih ciljeva OUN, kao i koordinacija rada 14 specijalizovanih agencija i komisija, uključujući i pet globalnih “regionalnih” komisija.

Savet prima izveštaje od svih UN fondova i programa i služi kao centralni forum za diskusiju o međunarodnim ekonomskim i socijalnim pitanjima kao i za formulisanje preporuka koje se daju članicama OUN. Njegova odgovornost se tiče[20]:

  • Promocije višeg standarda života, zaposlenosti i ekonomskog napretka;
  • Identifikovanja rešenja za međunarodne probleme;
  • Posredovanja u međunarodnoj , kulturnoj i obrazovnoj saradnji;
  • Ohrabrivanja univerzalnog poštovanja ljudskih prava i fundamentalnih sloboda;

Pored svega navedenog, poseban zadatak Ekonomsko-socijalnog saveta je da inicira studije i izveštaje po svim navedenim pitanjima i asistira u pripremi glavnih međunarodnih konferencija u ekonomskoj i socijalnoj oblasti ali i koordinira realizaciju aktivnosti i dokumenata koji se donose na značajnim globalnim skupovima. Sa ovako širokim ovlašćenjima Ekonomsko-socijalnog saveta raspolaže sa preko 70% ljudskih i finansijskih resura čitavog sistema OUN.

Kako bi se ostvarili široko postavljeni ciljevi Ekonomsko-socijalni savet sarađuje sa predstavnicima nauke, biznis sektora i kao i sa velikim brojem nevladinih organizacija.

Centa­r za planira­nje, p­ro­jek­tovanje ­i ­po­litik­u ­ra­zvoja

Najve­ći­ z­načaj u­ o­dnosu na g­lobalno rešava­nje socijalnog proble­ma, u ok­vi­ru­ UN, i­ma­ Centa­r za planira­nje, p­ro­jek­tovanje ­i ­po­litik­u ­ra­zvoja, ko­ji­ j­e u stv­ar­i oper­ativna i­nstitucija Ko­miteta­ za plan­ir­anje­ r­azvoja­. Eksperti OUN su istakl­i su da eko­nomski i socija­lni r­azvoj­ u­ zemlj­am­a u­ razvo­ju ­id­e ­ta­kvim pr­a­vcem­ koji vodi p­ora­st­u socij­aln­ih nejednak­ositi i zaoštra­vanju v­eć ­pos­to­jećih prob­le­ma, p­re ­svega­, zbog­ s­ve već­ih ­di­sproporc­i­ja­ u r­aspodeli­ doho­tk­a ­među g­ru­pa­ma­ ­stano­vn­iš­tva, neadekvatne ag­rarne po­litike, po­pul­ac­io­ne pol­itike, poli­ti­ke u­ obla­st­i ­šk­olstva i pros­već­ivanja­ m­as­a, itd.­

­Pod uticajem ovih inicijativa p­rihvać­en­ je s­ta­v ­da zemlje u raz­vo­ju­ treba­ da primene t­a­kv­u m­etodolog­iju i si­s­tem­ planir­anja koj­i ­bi bi­o ­sve­obuhvat­an­ i koji­ bi ­obuhva­tio pla­no­ve razv­oja soc­ijal­nog sekt­ora­ (društv­ene­ služ­be­, ­odnos­no­ službe društ­ven­og stand­ar­da)­.

Dve osnovne ideje vodilje rada Centra za planiranje, projektovanje i politiku razvoja su da svako ljudsko biće ima pravo na dostojan život i da svi ljudi imaju pravo na jednako učešće u odlukama koje utiču na njihov život. Izazov istraživanja je u personalizovanju ovih vrednosti, ali i u odgovoru na situaciju i stepen njihovog ignorisanja u pojedinim društvima što je najvažniji zadatak “Odeljenja za održivi razvoj[21]” .

N­eposred­no a­ngažovanje­ OUN n­a područ­ju socijalnog pla­nir­anja­ u­ zemljama­ u­ razvoju­ v­rši se putem fi­nansiranj­a i­zgradnje­ p­lanira­ni­h ­objekata,­ kao­ i s­la­njem ­stručnj­ak­a za izra­du,­ revizij­u ­i spr­o­vo­đe­nje na­cio­nalnih­ planova. St­ručnjaci­ OU­N, takođe, ­ob­učava­ju tehni­čko o­soblje i ­pl­an­er­e iz ­zem­alja ­u razvoju, k­ako­ bi ­sami mo­gli da iz­vr­ša­vaju zada­tke k­oji im­ s­e po­stavlj­aj­u ­u ­vezi sa  plan­ir­anjem.­

Por­ed­ tela OUN, ­zn­ača­jnu ulo­gu­ u­ ostvar­ivanju ­pl­an­ira­nja r­az­vo­ja­ i­ soci­jalnog planira­nja ima­ju i Međunar­od­na­ or­ganiz­ac­ija­ rada, Svets­ka­ b­ank­a ­i ­Me­đu­narod­ni monetar­ni­ fo­nd koji u sopstvenim dokumentima, planovima i izveštajima razrađuju koncepcije socijalnog razvoja koje su u saglasnosti sa ciljevima iznetim u dokumentima Organizacije ujedinjenih nacija.

Zaključak

Iz svega što je navedeno u prethodnoj analizi najvažniji zaključak je da je neophodno proces socijalnog razvoja analizirati u svetlu globalizacije, odnosno sve većeg uticaja posebno Ujedinjenih nacija i njenih specijalizovanih agencija. U takvim međunarodnim okolnostima ipak je zadržana autonomija nacionalnih programa socijalne politike i socijalnog razvoja, ali su Ujedinjene nacije tokom poslednjih decenija uticale i danas utiču na: osnaživanje i poštovanje ljudskih prava, prava dece, smanjenje siromaštva, razvoj nedovoljno razvijenih područja, kao i zaštitu manjinskih, ugroženih i marginalizovanih grupa. Detaljnija analiza uticaja OUN na socijalni razvoj u našoj zemlji nesumnjivo pokazuje značajan pomak posebno u praćenju socijalnih indikatora na osnovu kojih se planiraju programi socijalnog razvoja i njihova implentacija u svim sferama ljudskog života. Pored saradnje sa državnim organima i vladama pojedinih zemalja u značajnoj meri je povećan uticaj nevladinih organizacija koje su svojim kadrovskim potencijalima kao i korišćenjem međunarodnih iskustava učinile programe socijalnog razvoja prihvatljivim i održivim i u onim oblastima koje su decenijama bile zapostavljene.

Literatura

  1. 1.            Baklely J. E.,Bradshow, T., Planning local development – Theory and Practice, SAGE Publications, London, New Delphi, 2002..
  2. 2.            Čekerevac, A., Uporedna i međunarodna socijalna politika, Savez društava socijalnih radnika Srbije, Beograd, 1999.
  3. 3.            First United Nations Decade for Eradication of Poverty, Rezolucija GS OUN 51/178, New York, 16. decembar 1996.
  4. 4.            Human Development Report 2007, Fighting climate change: Human solidarity in divided world UNDP, New York, 2007.
  5. 5.            Izveštaj o humanom razvoju Srbije 2008 – Regionalna saradnja  (ur. Jelica Minić), Program ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP) Srbija, Beograd, 2008.
  6. 6.            Kočović, D., Socijalna politika, drugo izdanje, FPN, Beograd, 2007.
  7. 7.            Lakićević, M. Gavrilović, A., Socijalni razvoj i planiranje,FPN, Beograd, 2008.
  8. 8.            Millenium Development Goals Report 2010, UNDP, New York, 2010.
  9. 9.            Morvaridi, B., Social Justice and development, Palgrave Macmillan, New York,  2008.
  10. 10.        Vajs, E., Svetski samit o socijalnom razvoju, čas. Socijalna politika i socijalni rad, Beograd, 1-2/96, str. 44., 1996.
  11. 11.        Vidanović, V., Socijalni razvoj Srbije u procesu tranzicije,  doktorska disertacija, FPN, Beograd, 2012. (odbranjena 12.03.2012)
  12. 12.        Vučković-Šahović, N. (ur.), Prava deteta u međunarodnim dokumentima, Zaštitnik građana, Beograd, 2011.
  13. 13.        Vuković, D., Socijalna sigurnost, FPN, Beograd, 2009.

Internet resursi

UNDP
http://www.undp.org   (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

Odeljenje UN za održivi socijalni razvoj
http://www.un.org/esa/dsd/ (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

Ekonomsko-socijalni savet OUN
            http://www.un.org/en/ecosoc/

Sajt Samita iz za socijalni razvoj 1995
http://www.iisd.ca/wssd95.html (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

Sajt samita Ženeva 2000
http://social.un.org/index/Home/Geneva2000.aspx (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

Summary

Contemporary concept of social development have been created paralelly with extended actions of organization of United nations, which are, beside keeping the world peace, in last decades  contributing the reduction of economical and social inequalities between developed and less developed countries of the world.

This includes the idea that priorities of social development will be discussed not only at the national level, abandoing the traditional idea of deciding of exclusevly nationaly directed social development. Such orientation is embodied in creation of very influentual international organizations and agencies, among whom biggest infleuence and role is delegated to Organization of United Nations as well as its specialized international agencies. Such approach has contributed to affirmation of social development as factor in contributing ehancement of living conditions in all parts of the world and all countres in development, in all spheres of human existence.

Key words: organization of United nations, specialized OUN agencies, globalization, social development,  sustainable social development


[1] dr Vojin Vidanović, Asistent na Fakultetu političkih nauka  vojin.vidanovic@fpn.bg.ac.rs

[2] Lakićević, M. Gavrilović, A.:Socijalni razvoj iplaniranje,FPN, Beograd, 2008., str. 22

[3] Lakićević, M. Gavrilović, A.:Socijalni razvoj i planiranje,FPN, Beograd, 2008., str. 7

[4] Rezolucija GS OUN  o planiranju ekonomskog razvoja  (1963) br. 1939

[5] Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima GS OUN  1948.

[6]  Deklaracija o socijalnom razvoju i napretku GS OUN 2542 1969.

[7] Kočović, D., Socijalna politika, 2007.FPN, str. 108-109

[8]   Vuković, D. “Socijalna sigurnost i socijalna prava”, Čigoja, Beograd, 2005., str. 36-37

[9]  Konvencija o pravima deteta GS OUN 1989., Nju Jork

[10] Vučković-Šahović, N. (ur.): Prava deteta u međunarodnim dokumentima, Zaštitnik građana, Beograd, 2011,
str. 8

[11] Sajt prvog Samita iz 1995 http://www.iisd.ca/wssd95.html (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

[12] Sajt samita Ženeva 2000 http://social.un.org/index/Home/Geneva2000.aspx (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

[13]  Vajs, E., Svetski samit o socijalnom razvoju, čas. Socijalna politika i socijalni rad, Beograd, 1-2/96, str. 44.,

[14] UN Milenijumski projekat   http://www.unmilleniumproject.org (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

[15] Millenium Development Goals Indicators                 http://mdgs.un.org/  (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

[16] Millenium Development Goals Report 2010, OUN, Nju Jork

[17] Morvaridi, B., Social Justice and development, Palgrave Macmillan, Nju Jork,  2008., str. 102-104

[18] Human Development Report 2007, Fighting climate change: Human solidarity in divided world UNDP,
Nju Jork, 2007.

[19] UNDP http://www.undp.org  (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

[20] Ekonomsko-socijalni savet OUN                http://www.un.org/en/ecosoc/ (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

[21] UN Division for sustainable developmentwww.un.org/esa/dsd/ (pristupljeno: 20. aprila 2012.)

Talasanje – Pusti Priču – gosti V.Vidanović, Ljubiša Jovanović i Svetlana Milenković

Monday, August 13th, 2012

Izvor

sreda, 28. dec 2011, 11:05

Talasanje – Pusti priču

Kako odrastaju deca bez roditeljskog staranja u Srbiji? Sa kojim brigama i strahovima… Kako se uklapaju u zajednicu odraslih? Gde se zapošljavaju?

2.jpg

Gosti: mr Vojin Vidanović, asistent na odseku za socijalni rad FPN, Ljubiša Jovanović, koordinator programskih aktivnosti u Centru za zaštitu odojčadi, dece i omladine u Zvečanskoj i Svetlana Milenković, realizator edukativnog programa u Centru za porodični smeštaj dece i omladine.

Autorka Mirjana Nikić.

Radio Beograd 1, 11.05

MARGINALIZATION OF CHILDREN WITHOUT PARENTIAL CARE (Google Translate)

Monday, August 13th, 2012

Vojin Vidanović
Marginalization and social exclusion of children WITHOUT PARENTS
SUMMARY
The paper analyzes various aspects of marginalization and social exclusion of children without parental care in institutional care. The study of 12 homes for children without parental care, a sample of 123 professionals, the data indicate that the basic problems of mental health of children and young people, while in the institution and in preparation for independent living.
It points to the need for learning social skills using the methods of group work as well as organizing educational, experiential workshops and kreaeativnih. This would reduce the basic fear of the uncertain future of young people, and distrust of institutions that are responsible not only for social care but also for developing and maintaining mental health of children and young people.
Keywords: children without parental care, marginalization, social exclusion, social integration, social skills, mental health.
Marginalization is defined as the occurrence of uncertain social position of groups or individuals, which prevents the fulfillment of their basic needs or zauauzimanje respective positions in society. At the current marginalization of research is considered an important indicator of democratic society as well as potential social conflicts. The practical effects of marginalization is reflected in the inability of people to achieve key social values ​​such as proper employment, social security, a demonstration of the ability kreaeativnih present frustration free access to the resources of society and life in relative isolation.
Such groups include: physically or mentally handicapped persons, the Roma population and other stigmatized ethnic or minority gruSocijalna
Thought 1/2008
62
pe on other grounds, the unemployed, the elderly population and vulnerable people, children without parental care as well as refugees and immigrants. As a result of marginalization, there is exclusion from social processes. Marginalized groups are not sufficiently available social resources for the acquisition of material goods or social status tranquility of their needs or aspirations. Therefore, the marginalization and social exclusion not only states but also the processes associated with general social and political development of the community.
For the reasons mentioned bodies, in particular in order to create conditions for conservation and prevention of mental health, modern orientation in social work tends to encourage all those processes that influence the reduction of marginalization and social exclusion, including: encouraging employment and reducing poverty, ensuring access to social resources of all persons free ez YX YX YX ira their race, religion or national orientation or disability of various degrees, ensuring adequate social protection systems, creating equal opportunities for education and social mobility, and better social integration.
Children without roditeljs roditeljs roditeljs without any starastarastaranja
tory as a marginalized group about group
Of these marginalized groups or groups which is less accessible and often prevented social promotion in particularly poor shape are children without parents, especially those placed in children’s homes (according to the Ministry for Social Policy in Serbia is about 1 800 children obubuhvaćeno institutional care). As is known, research in developmental psychology suggest that the absence of parental care, especially in younger children, leading children into a state of high risk to the existential, psychological and physical, social and educational level. A normal child development requires certain conditions to achieve emotional maturity and ability to sound reaeaguje the internal conflicts and external troubles that life inevitably brings.
See detailed in Jugovic A. (2007): Beyond the limits of society: marginalization, social exclusion and marginal groups, in: Social Science no. 53, January-March 2007, pp. 31 -66, IP Social Thought, Belgrade.
Marginalization and social exclusion …
63
From the standpoint of mental hygiene, many studies clearly indicate that the child will be emotionally damaged character, and changed if deprived of such relations and the more so since the separation from their parents were at a younger age, and if it lasted longer. In his famous study of maternal care and mental health, John Bolbi provides excellent support izuzučavanju this issue. His assumptions are not only a product of an experienced observer, but the proven series of studies, which follow the dynamic development of children and examined the consequences of deprivation of maternal care. Subsequent studies that have been inspired Bololbija findings have shown the correctness of his assumptions, not only with regard to children who have been deprived of the birth parents’ care, but it applies to children who are at a later age left without protection or, due to illness, was hospitalized for longer. The detrimental effects of prolonged stay of children in the institution, without his mother’s care without the intimate contact of the individual, many consider the specific disorder with specific symptoms called m hospitalization. “
The analysis of previous research on the institutional care of children can be seen that most attention has been focused on organizational issues (size of the institution, providing basic living conditions) and the problems of implementation of educational programs (homogeneous or heterogeneous groups, the content of the program) and the question of extent to which this form of protection corresponding to different age groups of children. However, a small number of research points to the psycho-social problems of children in social care. One such study reaealizovali in 2002. Institute of Psychology and Save The Children United Kingdom and published in the book Children without parental care ez.
As part of his thesis 2006th g. I organized a special investigation with the main objective to study the possibilities of social integration of institutionalized children without parental care from the perspective of professionals employed in these institutions. The study was conducted among 123 professionals in 12 homes for children without parental care in Serbia. Experts say that the most common developmental problems of children under 14 years of age as follows:
Bolbi biomass. (1973): Maternal and child care for mental health, Publishing Institute, Titograd.
Published in the monograph Vidanović V. (2007): Social integration of children without parental care ez, Foundation forbidden.
Social Thought 1 64/2008
disinterest in school (21.95%);
aggression toward other children (13, 82%);
contempt of the house rules (13%);
neueuspeh at school (13%);
lack of social skills (13%);
depression (13%);
In addition to these, to an extent is manifested:
aggressiveness of the inventory;
tendency to steal;
loneliness;
difficulties of communication with staff;
psychosomatic problems;
running away from home.
When it comes to children over 14 years, which is necessary to make appropriate discharge plan and prepare for the start of independent life, the structure of developmental problems is significantly different.
It is indicative that a large percentage of respondents (72.1%) reported fears of the future and fear of social protection. This points to the harmful effects of long-term residence in an institution, the lack of contact between the home-community. Although the home is not a very closed environment, it is certain to cause a lengthy stay of isolation that contributes to the fear of the environment (that is, the existence of other negative characteristics, the literature often referred to as “domomski syndrome”) and which, with the existence of bad experiences (eg . stigmatization, the manifestation of prejudice and the like.) leads to a pronounced fear of the expected start of the independence rezultitra the conscious and unconscious resistances to end protection. This fear is correlated with severe problems of lack razuzumevanja social community, which may further lead to the confidence in yourself and your abilities (expressed in 38%) or low samopououzdanja, when the ability to start an independent life at stake.
In addition, pronounced inadequate contact with the center for social work. This problem is related to the work of the professional services and overburdened social workers, and the child’s perception of the future. Contact the home and the center is very important for the training of children for successful return to the community in which they lived and their acceptance as painlessly as possible, especially when taking into account the powers of the social center of a ward.

——
Marginalization and social exclusion … 65
All four expressed a problem – the fear of the future, fear of the environment, inadequate contact with the CSR and distrust of himself as the most complex psychosocial difficulties and barriers that affect the process of social integration. For these reasons, it is very important for the experts of all profiles to adapt their methodology the essential needs of youth, which will gradually train them to be able to live independently after leaving the institution.
Social integration of children with no integration without
roditeljs roditeljs roditeljs any starastarastaranja
As already mentioned, the most important goal of social integration is an attempt to create the possibility of involvement of children without parental care ez social life in the community. In theory, given the processes and methods by which this is feasible. These are:
Fostering secure attachment (“atačačmenta”) and reducing domestic violence, or other environment;
Podudučavanje cognitive and social skills (effective strategies to solve problems, neaeagresivno reaeagovanje of provocation);
Improving the environment (home, school, neighborhood) to support a custom social behavior;
Teaching skills suouočavanja with stress;
Improving personal capacity and empowerment;
Education and development of social skills.
Since the social integration of complex and dynamic process of its determinants is impossible to strictly divided into those that still operate on the integrative and disintegrative ones that work, or obstruct or hinder the integration process. Particularly important role in the overall process of social integration zauauzimaju objectives that are put before the individual or group. Ukolioliko the goals that were outlined in the individual and groups alike, they can be a motivating factor for integration.
Therefore, for successful targeted integration required meaningful, kvalialitetniji and responsible professional work that must take into account the following educational objectives:
Kuzmanovic B. and associates (2002): Children without parental care ez, Institute of Psychology and Save the Children, Belgrade.


Social Thought 1 66/2008
Relationship to the person’s value system;
Person’s relationship to society at large;
Relationship of people to another man;
Person’s relationship to oneself;
Osobeeeeeeeprema relationship to nature in general;
The relationship osobeeeeeeeeeeprema world culture.
Integration as a process beyond the individual as a client of social services. It also refers to the integration of entire social groups, which were exposed to repression or the long isolated from active participation in community life. An example may be the children without parental care.
Learning life skills application
method method method of group work group work
In recent decades among professionals who deal with the problems of children without parental care is very prevalent approach that can be subsumed under a common name – learning life skills. It is believed that the teaching of life skills the best way to empowerment and social integration of children and young people.
Life skills related to perception (as observed), interpretation (as explained) and the reaction (as reaeaguje) on all aspect of daily life.
Various programs of this type have shown that these skills can exercise nauaučiti / improve, and many other skills, especially in the areas of social functioning. According to previous research, good psychosocial support programs are characterized by adaptation to the needs of the group to which the program is intended to focus and goals to be achieved. Of course, the process of “learning” or rather of skills is neither quick nor easy. Many projects psychosocial support because of the inability to provide continuity and duration do not achieve their best and leave the delusion that their influence is ephemeral. However, this effect is not negligible, but never as with any teaching, you need a period of “consolidation” of acquired skills. This is the period of application nauaučenog that was once impossible to detect because it is “hidden” in a current of thought or feeling. In all primenjenjih group work method is best accepted by young people in institutions.
——
Marginalization and social exclusion … 67
According to the data in the study, group work, the best results using the following forms: the group is to solve simple problems in life, the group is to reduce anxiety and napeapetosti, the group is to overcome the alienation and the development of uni adnosti, the group is for recreation, the group is socijalializaciju , the group is social action. Facilities obubuhvaćeni these forms contribute to the active participation of children in solving their everyday problems.
Using the method of group work in acquiring certain social skills are achieved significant successes, and to the following skills: self redstvaljanje, listening, apologies, thanks and recognition and expression of emotion.
The survey obtained information that the positive effects of group work achieved the highest percentage of children who have a fear of social protection. They are particularly suitable for this workshop such as:
Educational workshops aimed at acquiring specific knowledge or skills, cognitive stimulation activities such as thinking, learning, memory, planning. In this workshop are those that encourage affective activities, such as gaining insight into their own and others’ emotions, control over the expression of emotions, because the kind of knowledge about themselves and others. While not entirely true, however, is for educational workshops can be said to have converged in the area, because there is something that is more acceptable and more accurate. Examples from the workshop can be related to personal hygiene, substance abuse prevention or sex education. Well prepared and active workshops, older children can be motivated to quickly and easily adopt the seemingly complicated and serious material that may be of great benefit to independent living.
K
reativne workshops aim to encourage the development of divergent expression in the broadest sense.The workshop was considered successful when the participants encourage as many different products, whether in terms of ideas or specific products such as drawings, poems and the like. Kreaeatovne workshops encourage belief in their potential, but can be a form of occupational therapy and lead to valuable and useful kreaeacijama.
Experiential workshops based on personal experience and are used only for the topics that the participants are close, life. Especially used for topics that evoke a strong emotional charge. I can give excellent results but require more management skills than



Social Thought 1 68/2008
Other types of workshops. To aid in such situauacijama, when we expect a strong outpouring of emotion, can be used so. “Drama workshop” in which reaealizuju “as if” situauaciji where participants get the roles that they “protect” to better express their thoughts and feelings and to more easily feel the emotions of others, including the exchange of roles. They may also have therapeutic (psychodrama) sense but also help eliminate the fear of expected situauacija, which can be provežbati.
In older age group work also gives satisfactory results, especially the learning of social skills necessary for community living. Especially important are the skills: reactions to frustration, solving life’s problems, empathy, opportunities to interact with the social environment and the like. Apart from the application of group work, there are important initiatives for the use of specific auxiliary forms of social integration through additional institutional or postinstitucionalnu support, for example. – Involvement of young people in community life during their stay in institutions, the existence of “house on a half times a half,” alternative (transitional) housing and community learning programs koz mentoring adults (pop ut “big brother – big sister”), former resident clubs , сусрета младих који су напуапустил и заштиту и пројеката за самостал ал ан живот младих.
Наведено показује да је основни услов за смањење маргинализације и социјалне искључености деце без родитељског старања учење оних животних вештина које ће деци помоћи да се постепено укључују у живот локалне заједнице кроз систематизован програм рада, а уз могућу додатну институционалну и постинституционалну подршку. То даје шансу деци и младима да, у складу са својим способностима и стручном оспособљеношћу, посебно предузимају одговорност за сопствени живот, односно пронађу сопствено продуктивно место у животу локалне заједнице.
Такође, реформа система социјалне заштите предвиђа дугорочну активност постепене деинституционализације. То практично значи да се подстичу други облици заштите деце без родитељског старања (пре свега хранитељство и мали породични домови) који ће постепено заменити велике институције и тиме смањити утицај тзв. „домског синдрома”. То ће допринети смањену њихове маргинализације, стигматизације и социјалне искључености.
Маргинализација и социјална искљученост… 69
Литература Литература Литература Литература
Adams R., Domineli L., Payne M., ed. (2002): Social Work – Themes, Issues and Critical Debates, 2nd ed., Palgrave, Hampshire.
Adams R. (2003): Social work and empowerment, 3rd ed., Palgrave Macmilillan.
Ајдуковић М. (1997): Групни приступ у психосоцијалном раду, Друштво за психолошку помоћ, Загреб.
Бенсон , Ј . (1987): W orking gggggggmoreeeeeecreativl yw ith hhgroups . London : Routledge.
Болби, Џ. (1973): Материнска брига за дете и душевно здравље, Издавачки завод, Титоград.
Бркић, М. (2002): Теоријско- методолошке основе социјалног рада у заједници, докторска дисертација, Београд.
Југовић, А. (2007): Изван граница друштва: маргинализација, социјална искљученост и маргиналне групе, у: Социјална мисао бр. 53, јануар – март 2007, стр. 31 –66, Социјална мисао, Београд.
К олар Д., Видановић, И. (2005): Ментална хигијена, ауторско издање, Београд.
Кузмановић Б. и група аутора (1990): Основе програма васпитног рада у домовима за децу без ез родитељског старања, Просветни савез ез Србије, Београд.
Кузмановић Б. и сарадници (2002): Деца без ез родитељског старања, Институт за психологију и Save The Children UK, Београд.
Петровић Д., Седмак Т., Ћорић, Б. (2005): Методе групног социјалног рада, ауторско издање, Београд.
Видановић В. (2007): Социјална интеграција деце без ез родитељског старања, Задужбина Андрејевић.
1 70 Социјална мисао /2008
MARGINALIZATION AND SOC IAL EXCOMMUNIC ATION
OF CHILDREN WITHOU T PARENTAL CARE

By Vojin Vi danović
Abstract
This article analyses various aspects of marginalization and social excommunication of institutionalized children without parental care. Outcome of research conducted in 12 institutions for children without parental care, which sampled 123 professionals, are data indicating the basic problems of mental health of children and youth, during the institutionalized treatment, and during preparation for independent living.
Research indicated the need of learning the social skills using the methods of group social work and by organizing educational, creative and experiencing workshops. This would reduce the basic fear of children and youth of unpredictable future, as well as thei r distrust of institutions which are responsible not only for social care, but also for thei r development and maintaiaining mental health.
Key words: children without parental care, marginalization, social excommunication, social skills, mental health.4

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.